HIZLANDIRILMIŞ GÜNEY MEKSİKA

Havana’dan kalkan uçağımız Meksika Kenti’ne iniyor. Meksika devleti tarafından onaylanmış bir havayolu ile geldiğim için internet üzerinden aldığım 30 günlük elektronik vizemi pasaport polisine uzatıyorum. Memur kadın ‘biz de sizin ülkenize böyle raharça girebilir miyiz acaba?’ diye soruyor. ‘Genelde bu işler karşılıklı olduğundan girebilirsiniz sanırım’ diye yanıtlıyorum. Ne bileyim lan ben gümrük polisi miyim? Sanırım bu soru Latin Amerika’da oldukça popüler olan dizilerimiz yüzünden geldi. Oralarda ülkemize duyulan ilgi oldukça artmış durumda.

Zamanında, biraz daha aklı başında olan Latin ahbaplarıma Türkiye’de çekilen dizilerin neden bu kadar tutulduğunu sormuştum. Yanıt oldukça ilginçti: bir kere bize çok benziyorsunuz ama (bizde de zamanında oldukça popüler olan Brezilya veya Meksika dizilerinin aksine) zırt pırt öpüşmüyorsunuz ve sorunları çözebiliyorsunuz. Sorun çözüldükten sonra başka bir sorun çıkıyor ve o da çözülebiliyor. Bu da bizi hayretler içerisinde bırakıyor!

Bence orada sorunların çözülememesinin en büyük nedeni, oranın insanında artık patolojik bir hal almış yalan söyleme hastalığı. Yalanı yalanla çözmeye kalkarsan iş düğümlenir tabii...

 

Emiliano Zapata ile ilgili çekilen filmlerin en önemlisi Elia Kazan'ın yönettiği Viva Zapata olsa gerek.

 

Havaalanından dışarıya çıktığımda hava kararmış. Kentte trafik sorunu olduğundan metroyu kullanmak mantıklı diye okumuştum (bu arada metroda tıpkı İran’da olduğu gibi kadın vagonu uygulaması var). Ama ilk elin günahı olmaz diyerek taksiye atlayıp merkezdeki otelime yollanıyorum. Tam merkeze girdiğimiz sırada dışarıda gördüğüm fakirlik bıçak gibi kesiliyor adeta. Bir dakika önce sokaklarda dolaşan fahişeler yok oluyor, onların yerini silahlı, özel veya devlet polisleri alıyor. Binalar daha ışıklı, daha cafcaflı.

Otele eşyaları atıp derhal yemek yemek için dışarıya çıkıyorum. Yer gök tacocu neyse ki. Ama ne var ki mısırdan nefret ettiğim için benim için zulüm dolu zamanlar henüz başlıyor, zira taconun yanında mısır ekmeğinden başka bir şey sunulmuyor. Tacodan ve tabii ki mısır ekmeğinden kısa sürede yılıp, ABD’de severek tükettiğimiz fajita aklıma geliyor. Sorup soruşturduktan sonra idrak ediyorum ki fajita aslında bir ABD buluşuymuş. Meksika yemeği filan değilmiş. Mısır ekmeği ve tacoya devam.

 

IMG_0508

 

Boş beleş dolanırken Lucha Libre gösterisine gideyim bari diyorum. Serbest dövüş anlamına gelen bu gösteri Amerikan Güreşi denilen şeyin atası olarak Meksika’da 1863’te doğmuş. Bu da tıpkı Amerikan Güreşi gibi aslında gerçek bir dövüş değil. Arena Mexico’da gerçekleşen gösterilerde bir gecede bir çok karşılaşma izlemek mümkün. Teke tek, ikiye iki vs olarak belirli kurallar ve hareketler çerçevesinde dövüşçüler birbirlerini alıp alıp yere çalıyor. Ringten atıyor, uçan tekme savuruyor filan. Kimse kimseye zarar vermiyor ama bunu becerebilmeleri de gerçekten takdire şayan. UNESCO’nun soyut kültürel miras listesinde yer alan Lucha Libre’nin alamet-i farikası, kökenini Aztek döneminden alan rengarenk ve kendine has maskeleridir. Tarihindeki en büyük dövüşçüsü ise El Santo’dur.

 

IMG_8299

 

İlginç bir husus: Türk sinemasında Örümcek Adam’ın kötü bir karakter olarak ilk kez görülmesi 1973 yılında T. Fikret Uçak’ın yönettiği Üç Dev Adam filminde gerçekleşmiştir. Filmde soygun için İstanbul’a gelen Örümcek Adam’ı durdurmak için ABD’den Kaptan Amerika ve Meksika’dan Santo yardıma çağırılmıştır.

 

 

Yine boş boş dolanırken tesadüfen Palacio de Bellas Artes (Güzel Sanatlar Sarayı) içinde hoş bir gösteriye denk geliyorum. Fransız işgali sonrasını ve devrim günlerini anlatan gösteri (dansçılarda her ne kadar senkronizasyon sorunu olsa da) ülkenin dört bir tarafındaki lokal danslardan esinlenmiş. Bu şekilde gittiğim yerlerde ayrı ayrı dans gösterisi izlemeye gitmeye gerek kalmıyor, olaya bir anda hakim oluyorum. Tarihsel süreci yerel danslarla göstermek gerçekten güzel bir düşünce.

 

cb13707b-e39c-44ca-b871-64a6a1220354

 

Ünlü Teotihuacan’a kendi başınıza gitmek hem kolay, hem ucuz, hem de rahat. Kuzey otogarından direk kalkan otobüsle istediğin zaman git, orada istediğin kadar vakit geçir ve geri dön. Gerçi pek bir şey yok ama olsun.

IMG_8270
IMG_8425

Soldaki figürler Hakkari'de bulunan balballara ne kadar benziyor değil mi?

 

Meksika Antropoloji Müzesi ise tek kelimeyle muhteşem. 1985 Noel’inde soyulan ve satılamadığı için geri gelen eserleriyle kentin olmazsa olmazı (konuyla ilgili 2018 yapımı 'El Museo' izlenebilir).

 

OAXACA DE JUAREZ

Otobüse atlayıp (ohaka diye okunması gerekirken yerelde vahaka diye okunuyor) Oaxaca’ya geçiyorum. Havana’dan bindiğim uçakta yanımda oturan Meksikalı doktorun yaptığı ‘aman gece yolculuk yapma, çift cüzdan taşı, soyuyorlar’ gibi uyarılarını tabii ki dikkate almıyorum. Bu ‘beyaz’ kafası her yerde beyaz galiba, pırıl pırıl ve tırsak. Tipimi seveyim ki, Meksikalı soyguncu beni görse, allah rızası için cebime 10-15 dolar sıkar gibime geliyor.

 

IMG_8506
IMG_8507

El Mercado, aslında bizde eskiden 'hal' denilen yerler

 

Oaxaca’yı özellikle son yıllarda popüler kılan ‘Dia de los Muertos’ yani Ölülerin Günü olayı. Bunu ilk kez Mister No’da okumuş ve çocukluğumdan beri hep görmek istemiştim. Ne var ki benim gittiğim tarih, Ölüler Günü olan Ekim sonundan çok önce olduğundan eğlenceyi kaçırıyorum. Gerçi o zaman turistten iğne atacak yer kalmıyormuş kentte.

IMG_8238
mex

 

Aslında olayın mantığı basit, daha önce de yazdığım gibi (bkz. Gezenti Kitap, Rüyalar ve Anılar) buradaki kadim inanışa göre “ölü birisi ancak unutulduğu zaman gerçekten ölür.” Bu minvalde her yıl insanlar hepimiz potansiyel birer ölüyüz dercesine ölümü andıran kostümler giyer, çocuklar insanları korkutur vs. Tam bir karnaval gibi geçen günün gecesinde ise insanlar mezarlığa giderek akrabalarının, sevdiklerinin mezarları başında içki içer, kağıt oynar, müzik yapar, dans eder. Bu şekilde, tıpkı eskiden olduğu gibi onlarla beraber zaman geçirir ve onları unutmadıklarını gösterirler. Gecenin sonunda ise süpürgelerle, çanak çömleklerle ölülerin ruhları kovalanır. Çünkü ölü, hayatı hatırlayacak ve ruhu yaşayanlarla kalmak isteyecektir. Böyle bir durum da sıkıntı doğurabileceğinden ölü oldukları hatırlatılarak ruhlar geriye, mezarlarına kovalanır (bunları çocukken okuduğum Mister No’dan hatırlıyorum). Mezarda içki içme ve mezara içki dökme olayı Batı Toros Tahtacılarında da vardır.

 

IMG_8503

 

Oaxaca’nın şahane bir mutfağı var. Benim favorim ise ‘el mercado’da yani kapalı pazar yerinde bulunan etçiler. Bütün latin coğrafyasında mercadolarda ucuz ve leziz yöresel yemekler yiyebilirsiniz. İçerideki fırından ekmeğimi alıp etçiden etimi sipariş edip oturuyorum. Bu şekilde mısır ekmeğinin zulmünden de kurtulmuş oluyorum. Soranlara da, ayıp olmasın diye ‘mısıra alerjim var’ diyorum.

Kent mezcal içkisinin anavatanı olduğundan bir sürü mezcal markası ve satış mağazası var. Bunu alkol yazımda belirtmiştim (bkz. Nerde Ne İçilir?).

 

IMG_8479
IMG_8482

 

Yakınlarda Hierve de Agua denilen, küçük bir Pamukkale benzeri olan bir yer var. Önce San Pablo Villa de Mitla’ya taksi-dolmuş ve sonrasında oradan kalkan kasalı araçlarla (camioneta) buraya ulaşmak mümkün.

IMG_8489

 

SAN CRİSTOBAL DE LAS CASAS

Yine gece binip sabah otobüsten iniyorum. Chiapas Eyaletinin başkenti San Cristobal oldukça şirin bir yer. Güney Chiapas (çiyapas veya çapas diye okunuyor) Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu EZLN’nin doğduğu ve etkili olduğu bölgedir. Adını Meksikalı devrimci Emiliano Zapata’dan alan hareket ilk eylemini 1994 yılında şu sloganla beraber yapmıştı: "İşte biz tüm zamanların ölüleri, yeniden ölüyoruz; ancak bu kez yaşamak uğruna." Kendisine ‘alt-komutan’ diyen ve daha sonra ortalıkta görünmeyi pek tercih etmeyen Marcos’un buna benzer bir sürü özlü sözünü hatırlıyoruz. Asıl komutanlar ise Maya halkından olanlardır (Konuyla ilgilenenler için bir çok kaynak mevcut). Bir söz daha paylaşayım da konuyu kapatayım, yanlış hatırlamıyorsam şöyle bir şeydi:

“Eğer birisi size parmağıyla güneşi gösterdiğinde parmağa bakıyorsanız ahmaksınız demektir. Güneşe bakıyorsanız yine ahmaksınızdır. Önemli olan parmakla güneş arasındaki kuşu görebilmektir.”

 

IMG_8555

 

Kentin kendine özgü hoş bir mutfağı var. Ama en çok ilgimi çeken simit olmuştu. Kentin ana caddesinde tezgah açıp cigaralık satan esnaf bile bana bu kadar ilginç gelmemişti. Kentin mezarlığı da görülmeye değer.

San Cristobal’in yakınlarındaki köylere, dağlara ve Canyon del Sumidero’ya günlük turlar düzenleniyor.

 

IMG_8557
IMG_8565

 

PALENQUE 

Buraya direk gelerek bok yemişim. Halbuki San Critobal’den Agua Azul’a gidip oradan Palenque’e (palenk diye okunuyor) geçsem daha mantıklı olacakmış. Zira mavi su anlamına gelen ve bir sürü şelaleden oluşan Agua Azul’de çok daha uzun zaman geçirmek daha hoş olabilirmiş. Bense uzunca bir gece yolculuğundan sonra Palenque’e varıp orada bulduğum bir turla gerisin geriye kat ederek şelaleleri ziyaret etmiştim. Eh, tur olunca da zaman kısıtlaması oluyor.

 

IMG_8659
IMG_8646

Agua Azul ve Palenque Antik Kenti

 

Antik kent ise hiç fena değil. Ama belli bir süre sonra sıkmaya başlıyor, hatta o derece ki Chicken Itza’yı görmesem de olur diyorum ve orayı pas geçiyorum. Palenque yeni yerleşiminde ise gerçekten hiç bir şey yok. Aman gitmeyin.

 

MERİDA

Merida’nın en güzel yanı kent dışındaki cenoteleri. İspanyolcada senote diye okunan kelime Yukatan Maya dilindeki ‘tsenot’tan geliyor. Genelde çökme yoluyla açılan ve içerisinde tatlı su olan bu mağara veya mağramsı yapılarda antik Maya zamanında bazen kurban törenleri de yapılırmış. Büyük olasılıkla İspanyol işgalcilerine ilham veren gençlik pınarı efsanesine de kaynaklık etmiştir. 

 

IMG_8686
IMG_8703
IMG_8730

 

Merida merkezden Cuzama veya Homun’a kalkan dolmuşa biniyorum. İndiğimde anında peydah olan tuktukçu ile anlaşıyorum. Beni beş farklı cenoteye götürüyor. Her giriş için ayrı fiyatlar var, hepsinin şekli ve raconu farklı. Bunların kimisi atıl, kimisi ise turistik tesis olmuş. Fiyatlar fakir olan bu bölgede oldukça makul. 

 

TULUM

Aşırı turistik ve kalabalık olduğu için bana pek de çekici gelmiyor. Cenote girişleri burada çok pahalı. Bazılarında scuba dalışları yapılabiliyormuş ki onların fiyatları iyice uçmuş. Burada en çok hoşuma giden oldukça makul fiyatlarla nefis deniz ürünleri yapan El Camello. Balığından ahtapotuna denizden gelen müthiş lezzetler yerleşimin dışındaki bu salaş ve kalabalık yerel restorantta mevcut.

 

IMG_8733
IMG_8738

 

CHETUMAL

Buraya Belize’ye giden su taksisine binmek için geliyorum (Bkz. Saçma Sapan Gemi Yolculukları IV). Su taksisinin kalkmasına saatler var.

 

IMG_8748
IMG_8742
IMG_8749

Chetumal Limanı, Maya Tanrıları Xamanek ve Itzamna

 

Boş boş oturmak yerine karnımı doyurmanın daha iyi bir fikir olduğunu düşünüp Marisquera El Taco Loco adında bir restoranta gidiyorum. Burası da yalnızca deniz ürünleri servis eden bir yer. Karışık ceviche sipariş ediyorum. Dünyada Peru ulusal yemeği olarak bilinen ceviche (seviçe) fileto balık, karides veya ahtapot parçalarının misket limonunun suyunda pişirilmesi ile hazırlanan bir yemek veya mezedir. Ceviche, Şili ülkesi tarafından da sahiplenilmekle beraber, hemen hemen tüm Orta Amerika ülkelerinde değişik biçimlerde yapılmaktadır. Peru cevichesinde genelde kırmızı soğan, kişniş ve sarımsak olmasına karşın Meksika’da yapılanlarda tıpkı Panama veya Nikaragua’daki gibi kişniş kullanımı şefin tercihine bağlıdır. Hatta bu yemeğin soğansız, yalnızca biberle yapılanına bile rastadığımı söyleyebilirim. 

 

IMG_8739

 

Bizde de kıyı yörelerimizde adsız olarak buna benzer meze türlerine rastlamak mümkün. Kimisi çiğ balığın limon suyunda, kimisi sirkede veya limon suyu ve zeytinyağında bekletilmesi ile yapılıyor. Balık turşusu diye adlandırıldıkları da oluyor.

Karnımız mı acıktı ne? Yazının sonunda sizlerle kendi sevice tarifimi paylaşayım:

200 gram küp biçiminde doğranmış taze balık filetosu (levrek, mezgit vs., ahtapot veya bütün olarak minik karides), bir adet ince kıyılmış küçük kırmızı soğan, misket limonu (limon da olur) suyu, 4 diş dövülmüş sarımsak, bir adet ince doğranmış kırmızı cin biber.

Balık, soğan, biber ve sarımsakları hırpalamadan karıştırdıktan sonra kapaklı bir kaba koyuyoruz (isteğe göre kişniş de eklenebilir). Üzerini kaplayacak şekilde limon suyunu karışıma ekleyip, kabı kapattıktan sonra buzdolabına koyuyoruz. 1 ila 4 saat arasında bekleyen seviçemiz hazır. Limon suyunu süzdükten sonra tabağa koyduğumuz seviçenin üzerine zeytinyağı ekleyerek daha leziz bir hale getirebilirsiniz.

Ziyade olsun.

 

NİKARAGUA

Leon kenti Guetamala’dan direk gelen otobüslerin son durağı. Kente gelen yabancıların büyük çoğunluğu El Salvador ve Honduras’ı pas geçerek gelen sörfçüler. Leon’da kalıp yakınlardaki Las Peñitas’a sörf yapmaya gidiyorlar. Bense El Salvador ve Honduras’a uğramış ve buraya Tegucigalpa’dan bin bir güçlükle gelmiştim. Amacım Managua üzerinden Granada’ya geçmek. Leon’da iyi insanlar dışında pek bir şey yok, tipik İspanyol koloni mimarisine sahip bir kent.

Leon’dan Managua’ya gitmek için bindiğim minibüs aniden duruyor. Şoför dışarı çıkıp arka bagajı açıyor ve akabinde açılan bagaj kapağına tırmanıp ücretleri toplamaya başlıyor. Bagajdan para toplamak ha: dahiyane! Ücret 71 Cordobaymış. 100 Cordoba uzatıyorum, şoför bozuğu olmadığı için tabii ki benden bir Cordoba istiyor. Bende de bozuk yok ama yanımdaki kadın yardımcı olmak için bir Cordobayı adama takdim ediyor, onca yoksulluğa karşın.

 

 

Ülkede yer yer sefalete varan yoksulluğun nedenini kısaca ABD diye özetleyebiliriz. 1920-30’larda Sandino önderliğinde ABD’ye karşı yürütülen gerilla mücadelesi ne yazık ki bağımsızlığı değil, Ulusal Muhafızlar denilen silahlı sağ örgütlenmeyle beraber Samoza diktatörlüğünü getirmişti. Kendisine Sandinistalar diyen ve tıpkı adını aldıkları kişi gibi, 1970’lerde diktatörlüğe karşı gerilla mücadelesi sürdüren FSLN ise 1979’da diktatörlüğü yıkmayı başarmıştı. Ancak sosyalist FSLN’nin başlattığı devrim, 1990 yılında ABD’nin kurduğu kontra gerilla örgütünün başlattığı iç savaş neticesinde yarıda kalmıştı. Karşı devrimci süreç 2017’ye kadar devam etti. O yıl FSLN önderi Ortega, bu kez seçimle tekrar iktidara geldi. Ne var ki bu sefer de artan yolsuzluğun önüne geçmeyi başaramadılar ve Sandinistaların da yolsuzluğa bizzat katılımları, fakir halkı daha da yoksullaştırdı. (Ortega’nın yaptığı en kötü icraatlardan biri ise kürtajı yeniden yasaklamak olmuştur. Hastalıklı Katolik kafasının ürünü olan kürtaj yasağı, Latin Amerika’nın kanayan bir yarasıdır.) 

 

IMG_9181

 

Nikaragua’nın Pasifik sahilleri, özellikle ABD’den gelen sörfçülerin uğrak noktaları haline gelmiş. Ülkenin güvenli olmadığı iddia edilse de ben sıkıntılı bir duruma tanık olmadım. Mamafih, en çok gıcık kaptığım husus turistik yerlerdeki para biriminin ABD doları olmasıydı. Hatta bir iki kez sinirlenmiştim esnafa: ‘kardeşim sizin para biriminiz Cordoba değil mi?’ diye. Yanıt ‘ama yankiler anlamıyor.’ Ulan kaçıncı yüzyıldayız, hesap makinesi diye bir şey var telefonlarda. Dolar-Cordoba arası kur farkından bayağı bir kazıklandım, cebimde nedense her daim Cordoba tuttuğumdan.

Ülkenin pek gidilmeyen ve daha fakir olan Kuzey-Doğu bölgesinde ise melez Miskito halkı ile diğer melez bir halk olan Garifunalar var. Garifunalar, Afrika ve Avrupa kökenliler ile yerli halkın karışımı olan siyahi bir halk, konuştukları dil ise yerli Arawak dilinin bir dialekti. Bir yerli dili olan Miskitoca konuşan halk da yine yerlilerle Afrika kökenlilerin karışımı.

 

Miskito

Miskitolar

 

Granada kayda değer bir kent. Cocibolca Gölünün kıyısına konuşlanmış, yine kolonyal mimariye sahip. Yeme içme olanaklarının çeşitliliğinin yanı sıra kentin arka mahallelerinde oldukça ucuza sokak yemeği yapanlar da var. 

 

IMG_9235

 

Yürüme mesafesinde olan göl kıyısındaki bir çok eğlence mekanının yanı sıra küçük tekne turları da düzenleniyor. Etrafta görülecek bir sürü adacık ve enfes manzaralar mevcut.

 

IMG_9227

 

Burada bir süre takıldıktan sonra göldeki ünlü Ometepe Adasına gitmek için yola çıkıyorum. Oldukça pahalı olan shuttle türü minibüsler yerine tavuklu otobüs diye tabir edilen, halkın kullandığı otobüsleri tercih ediyorum. Ve ayarladığım gibi feribota tam zamanında ulaşmama karşın dışarıdaki Bekçi Murtazalar bilet satışı durdu bahanesiyle beni içeriye almıyorlar. Halbuki bir sonraki feribota bindiğimde görüyorum ki içeride bilet satışı varmış. Geri kalmış ülkenin geri kalmış bekçileri. Zaten bekçi ve zihniyeti, geri kalmış ülkeler dışında başka nerede var ki?

 

IMG_9245
IMG_9253

 

Ada, iki tane volkanın etrafında oluşmuş iki dairenin birleşimi gibi. Feribottan inince derhal otobüse biniyorum ve adanın haritada daha sakin gibi görünen diğer tarafına geçiyorum. Zira biraz huzur ve sükunet peşindeyim. Otobüste yanıma Arjantinli bir çift oturuyor. Aynı hostele gittiğimizi fark edip ahbap oluyoruz. Bir yıldır beraber Amerika kıtasını geziyorlarmış, tam bir yıl! Zaten birbirlerine mesafeli durmalarından da belli oluyordu gerçi ama…

Balgüe (İspanyolcada ü harfi, a ve e harflerinden önce okunması gereken u harfini belirlemek için kullanılır, normalde a ve e harflerinden önce yazılan u harfi okunmaz) gerçekten de oldukça küçük bir yerleşim. Kısa bir yürüyüşle köyün hemen her yerini keşfetmek mümkün. Bu kadar küçük olmasına karşın yerin oldukça kozmopolit olduğunu söyleyebilirim. Kaldığım hosteli işletlenler İspanyol-İtalyan bir çift, sürekli takılmaya başladığım mekanda orada yıllardır yaşayan bir başka müdavim İtalyan ve mekanın sahibi Arjantinli bir anarşist.

 

IMG_9331

 

Adanın geri kalanını keşfetmek için bir tane ATV kiralıyorum. Adanın yollarının düz olduğunu düşünmüştüm, yanılmışım. Balgüe’den El Corozal tarafına giderken devasa bir yokuş ve berbat bir yol karşılıyor beni. Bu arada, daha önce kiraladığım bütün ATV’ler gibi bunda da bir arıza peydah oluyor: Yokuş aşağı inerken aracın stop etmesi! Neyse ki bu durumlara şerbetliyim de aracı tekrar çalıştırmayı başarıyorum. Bu şekilde dur kalk yapa yapa adayı turluyorum. Ama siz siz olun, eğer ATV tecrübeniz yoksa bu işe kalkışmayın derim. Altagarcia ve Mogagalpa arası yol tam bir felaketti. Adada görülmeye değer San Ramon şelalesinin iniş yolu ise ölümcüldü desem yeridir. Ojo de Agua da uğranılması gereken bir başka güzellik. Yanınıza romunuzu filan almayı unutmayın.

 

IMG_9326

Ojo de Agua

 

Adada at turu yapmak da ilginç bir fikir. Diğeri ise yanardağ tırmanışı. El Salvador yazımda yanardağa tırmanma taraftarı olmadığımı söylemiştim ama nedense bir ara gaza geliyorum ve Volcan Concepcion’a çıkıveriyorum. Açıkçası zul-zulüm bir tırmanış bu. Yağmur mevsiminde olduğumdan volkanın zirvesi bulutla kaplı, üstelik dağ da ince ince tüttüğünden zirvede göz gözü görmüyor. Islanmak da işin cabası. Aman her neyse, millet sorarsa bundan böyle gönül rahatlığıyla yanardağ tırmanışının gereksizliğini dile getirebilirim.

 

IMG_9289
kapak

***

Nikargua’yla ilgili bir başka ilginç husus ülkede futbolun oldukça geri olması. Dünya Kupası’na tarihleri boyunca katılamamışlar, CONCACAF’ta da berbat bir performansları var. Buna karşın beysbol en popüler spor. Dünya Kupasında, sonuncusunu 1990’da oynadıkları beş final maçı mevcut (ne var ki hepsini kaybetmiş ve ikinci olmuşlar).

***

El Güegüense denilen geleneksel  müzikalleri çok ilginç. 16. yüzyıldan beri sahnelenen oyunlar bölgenin en eski yerli tiyatro geleneklerinden kabul ediliyor. Adını Nahuatl dilinde yaşlı/bilge adam anlamına gelen ‘huehue’den alan oyunda üçü Mesitzo olan on dört karakter bulunuyor. Nahuatl ve İspanyolca olarak oynanan oyun 2005 yılında UNESCO tarafından Dünyanın yazılı olmayan kültürel mirasına dahil edilmiş.

 

 

Ülkenin milli yemeği kırmızı fasulye ve pirinçten oluşan ‘gallo pinto’dur. Ülkede tavuk tüketimi çok yaygındır. Gerçi Nikaragua kobay farelerinin yenmesi ile ünlenmiş. Bunun yanı sıra mutfaklarında tapir, kaplumbağa yumurtası, boa yılanı, iguana ve armadillo da bulunmasına karşın artık bunların tüketimi sınırlandırılmış veya yalnızca paralı turiste hitap eden yerlerde bulunmaktadır.

 

IMG_9335

Sol üstteki pirinçli fasulye (kahvaltıda bile veriyorlar)

 

Kosta Rika’ya geçmeden önce bir gece de San Juan del Sur’da kalayım diyorum. Sörfçü mekanı olan bu kentte gerçekten hiç bir bok yok. Zaten mevsim de iyice patlamış, sörfçüler de kaçmış doğal olarak. Belki hava iyi olsa ortam da hoş olabilirdi.

 

IMG_9344

 

Sabah iki otobüsle sınıra varıyorum. Girişte 12 ABD doları bayılmıştım (aslında 15 dolar vermiştim, üstünü ‘bozuk yok’ diyerek vermemişlerdi). Çıkışta bir miktar Cordoba verip çıkış pulu alıyorum. Ortalıkta pek kimse yok. Görevli pasaportumu alıp evirip çevirmeye başlıyor. Nerelere gittiğimi filan soruyor. Sakince yanıtlıyorum. Sonra pasaportu alıp bir kapıdan içeriye giriyor ve bana kenarda beklememi söylüyor. “Ne iş?” diye soruyorum, “sıkıntı yok sadece kayıt etmemiz gerek” diye yanıtlıyor. Sakince beklemeye başlıyorum. Bu arada gelen geçiyor, kimseyi beklettikleri filan yok, tekrar gidiyorum bunun yanına “neler oluyor?” diye, memur gayet kibarca “birazdan biter” diye yanıtlıyor. Bir beş dakika daha bekledikten sonra patlıyorum artık. Gişeye gidip öfkeyle: “Bütün bunları bende Türkiye pasaportu var diye mi yapıyorsunuz kardeşim?!” diyince adamın yüzü değişiyor. Sonra içeriye gidip pasaportumla geliyor ve pasaportu bana vermeden çıkış için 70 Cordoba istiyor, 200 uzatıyorum. Pasaportu veriyor ama para üstünü vermiyor. “Paranın üstü nerede?” diyorum sertçe, “git bozdur getir” diyor pasaportumu geri alarak. Artık aramızda nezaket filan kalmadı. İlk girişte beni yolan teyzeye gidiyorum, “bozuk yok” diyor. Hepinize lanet olsun diyerek gidip 200 Cordobayı görevliye atıp pasaportumu alıyor ve çıkıyorum.

Bu tatsız durum ülkeyle ilgili bütün güzel hislerimin içine ediyor, ama beni asıl düşündüren bizdeki pasaportun nasıl bu kadar müptezel hale getirildiği.

Sanırım komple müptezelleştik, o ayrı.

 

Notlar, okumalar:

Sandinista hareketiyle ilgili güzel bir özet: 

https://www.gazeteduvar.com.tr/dunya-forum/2018/06/17/dunya-forum-sandinista-devrimi-ve-nikaraguanin-bitmeyen-savasi/

Bu da neden yanardağa çıkmamalı haberi:

https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-50728115

 

SAÇMA SAPAN GEMİ YOLCULUKLARI IV

PUSAN-OSAKA GEMİSİ (G. KORE-JAPONYA)

Uzun yıllar önce, Güney Kore’deki Suwon kentinde yaşayan kadim dostum Gökay’ın yanında pineklerken, bir ara bu pinekleme işine bir son verip artık aksiyona geçme zamanının geldiğini, kanlanan bitlerim dillendirmeye başlamıştı. Pusan kentinden Osaka’ya doğru gemi seferlerinin olduğunu öğrenip buraya kadar gelmişken Japonya’ya da bir uğrayayım diyerek yola düşmüştüm.

Uğramak öyle kolay olmuyormuş meğerse. Pusan’a vardığımda bilet alırken gemi yolculuğunun 18 saat kadar sürdüğü bilgisini alıyorum (o zamanlar internet filan yok tabii, olsa da Korece burada). Yine de bileti alıp gemiye biniyorum, gemi yola çıkıyor (vooot!). 

 

 

Bira içmeyi henüz bırakmadığım zamanlardı ve özellikle Japon biralarının hastasıydım. Kore biralarının tadı ise bana oldukça kötü gelmişti. “Madem Japonya’ya giden gemideyiz, şuradan bir Sapporo filan alayım da midemiz bayram etsin” diyorum kendi kendime, “hem yolculuk şenlenir.” Yanımda yalnızca Kore parası olan won var doğal olarak. Geminin barına gidip göstererek bir tane Japon birası istiyorum. Zira kimse İngilizce filan bilmiyor. Tarzanca açıklamalardan anladığım kadarıyla Kore parası ile sadece Kore birası alınabiliyormuş. Kredi kartı ise geçmiyor. Lan bu nasıl iştir?

Uzak doğulular çok cana yakın ve yardımseverdir, hemen bir iki genç bana yardım ediyor ve bir tane içecek makinasının yanına götürüyor. Gerçekten de aletin içinde Japon birası var ama şu işe bakın ki alet sadece Japon yeni ile çalışıyor! Yüce rabbim sabrımı mı sınıyor ne?!

 

S7300460

Gemide türlü türlü oyunlar

 

Yeniden kös kös bara gidiyorum, Kore wonumu Japon yeni ile değiştirebilir miyim veya böyle bir yer var mı diye sormak için. Değiştiremiyorlarmış. Ancak iyi bir haber veriyorlar (nasıl anladıysam onu?): Kore kara sularından çıktığımız zaman Japon birasını Kore wonuyla almam olasıymış. Sanırım bana kafayı yedirmeye çalışıyorlar.

Bu içler acısı halimi gören bir başka eleman bendeki Kore wonunu Japon yeni ile değiştiriyor ve ben de nihayet Sapporoya, Asahiye kavuşuyorum.

Tatlı son.

 

S7300461

Gemide türlü türlü şaklabanlıklar

 

CHETUMAL-CAYE CAULKER SU TAKSİSİ (MEKSİKA-BELİZE)

Aslında Meksika’dan Belize’ye otobüsle geçmeyi planlıyordum ki internette dolanırken Meksika çıkış harcı ile ilgili bir sürü kafa karıştırıcı şey okuduktan sonra bir tane gezi forumunda gözüme Chetumal’den kalkıp Caye Caulker’a giden su taksisi (water taxi) hattı ile ilgili bir tartışma takılıyor. Okuyunca öğreniyorum ki su yolunu kullanırsam Meksika karayolu çıkış harcından da kurtulmam mümkün oluyormuş. Gerçi havayoluyla gelenler bu vergiden muaf diye biliyordum. Girişte herkese verilen ve çıkışa kadar muhafaza edilmesi gereken gümrük kartlarında da zaten havayolu ile girdiğiniz yazıyor. Ama bir şekilde karayolu çıkışlarında ekstradan geliş biletinizi filan ibra etmeniz isteniyormuş. İspatlayamayanlar çıkış vergisi ödemek zorunda kalıyor ve sınır kapısında uzun süre beklemeler oluyormuş diye söylentiler de o sıralar kulağıma çalınmıştı.

Chetumal otobüs terminali çıkışında hemen taksiler dadanıyor. Liman ne kadar diye soruyorum 200 peso diyor, heriflere pis pis bakıp yürümeye başlıyorum, önce 150 sonra 100’e iniyor ücret. Şunu yapmayın kardeşim, yap-ma-yın! Bu tür taksiciler sanırım aynı anadan doğma ki o da hepimizin malumu.

 

IMG_8740

 

35 derece sıcaklıkta bir süre yürüdükten sonra bir tane otobüs durağına ulaşıyorum. Durakta hiç bir bilgilendirme yazısı yok elbette ki. Neyse ki gençten biri damlıyor da ona soruyorum hangi otobüse binmem gerek diye. Oğlan “abi taksi tutsana” diyor, “30 peso anca yazar.” Gerçekten de çevirdiğim ilk taksi ile 25 pesoya anlaşıp limana varıyorum. 

IMG_8758
IMG_8755

 

Belize biletini nedense ABD doları üzerinden satıyorlar, peso ile ödeme yapmak isterseniz feci bir kur farkı uyguluyorlar. Gümrük işlemi çok hızlı bir şekilde bitiyor sonra itli köpekli polisler gelip çantaları kokluyor filan derken tekneye doluşuyoruz.

IMG_8757

 

İçgüdüsel bir biçimde gidip arkaya oturuyorum. Milet de sağlı sollu ama dağınık bir biçimde oturmaya çalışırken görevli eleman gelip herkesin arkaya doğru oturmasını istiyor, benim yanıma da bir çifti yolluyor, ortam zaten sıcak ve nemden vıcık vıcığız, dolayısıyla hemen arıza çıkartıyorum: “kardeşim bu ne lan göt göte?! Üstelik teknenin bir tarafında daha çok insan var.” 

Eleman “böyle olması gerekiyor” diyor. Öne gidip bunun yanına oturuyorum. “Aman abi,” diyor “burası fena zıplatır. İstersen git şu araya otur.” Sonra da açıklama yapıyor, dalgalar sağdan geldiği için takla atmaya karşı bir kısım insanı öyle oturtmuş filan. 

 

 

Yola çıkınca elemanın haklılığı ortaya çıkıyor. Bu meret 60 km hızla mı ne gidiyor. Zıp zıp zıplıyoruz resmen. Olan da en çok en önde hıyar gibi oturan bendenize oluyor tabii ki. Bakıyorum bizim eleman yatay pozisyona geçiyor, ben de uzanıyorum. 

Atalarımız ‘su testisi su yolunda kırılır’ demiş, benim testisler de su taksisinde kırılıyor resmen. 

Tatsız son.

  

BANDER ABBAS-KEŞM-HÜRMÜZ (İRAN)

Hürmüz adasına gitmek üzere Tahran’dan Bander Abbas’a uçakla geçtikten sonra kentteki limana varıyorum. Hesapta çok az bir süre bekleyip Hürmüz’e giden tekneye binecektim. Ne var ki internet üzerinde bulduğum tarife yanlış çıkıyor ve kafeyi geçtim doğru dürüst bekleme yeri bile olmayan limanda saatlerce beklemektense çok daha erken kalkan, Keşm adasına giden feribota binmeye karar veriyorum. Tabii binmeden önce de sefer saatlerini gişedeki görevliye güzelce yazdırıyorum. Dolayısıyla Keşm’den Hürmüz’e geçişim de rahat oluyor, saatinde limana git, biletini al, tekneye bin.

Ne var ki geri dönüşte, Hürmüz-Bander Abbas teknesine binmek için daha önceki tecrübelerin verdiği rahatlıkla gitmek az daha götümde patlıyor. Hostelde tanıştığım İtalyan Estrella ile sallana sallana limana gidiyoruz. Kapıda bulunan gişedeki görevli bize bilet satmak yerine biletimizi sorunca kalakalıyoruz. Meğerse biletler sadece ve sadece merkez ofiste satılıyormuş! Teknenin kalkmasına sadece 15 dakika var, merkez uzakta kaldı ve bu, günün son teknesi.

 

IMG_5786 2

 

Neyse ki İran’dayız da kapıda bekleyen diğer görevli bize yardımcı olacağını söylüyor. İran’da yabancıları aşırı bir biçimde seviliyor, ne var ki şunu da samimiyetle dile getireyim açık tenli, sarışın filansanız daha da seviliyorsunuz. Kısacası yanımdaki sarışın arkadaşım olmasaydı bana çok da yardımcı olmayabilirlerdi sanki, bilemiyorum.

Çantaları Estrella beklerken ben adamın motosikletine atlıyorum ve bilet ofisine gidiyoruz, tabii ki sıra var. Gerilim dolu dakikalardan sonra biletleri alıp döndüğümüzde teknenin kalkmasına sadece bir dakika var. Bu arada kapılar kapanmış ve kapının önünde birikmiş insanlar var, bağırıp çağırıyorlar. Gişe görevlisi sadece bizi içeri alınca kalabalık iyice coşuyor. Görevliler kalabalığı sakinleştirmeye çalışırken biz koşarak tekneye biniyoruz.

Son saniyede adadan kalkan son tekneyi de bu şekilde yakalıyoruz. Estrella’ya dönüp “hostelin sahipleri bize bunu niye söylemedi?” diye soruyorum. Önce birbirimize bakıp sonra aynı anda “s...in hippileri!” diye küfrü basıyoruz.

Heyecanlı ve hezeyanlı son.

 

HELSİNKİ (FİNLANDİYA)

Ziyaretine gittiğim eski dostum Aytaç bana ‘boat show mu, sal yarışması mı bir şey varmış, akalım mı?’ diyor. ‘Akmazsak adam değiliz’ diye yanıtlıyorum. Eğlencedir, aksiyondur, gittiğin yerlerde olaylara bodoslama dalmazsan olmaz. Kaljakellunta denilen ‘yüzen bira festivali’ Helsinki’nin biraz dışında gerçekleşiyormuş. Herkes bir tane şişme bot veya kendisinin yaptığı salı alıp nehrin bir noktasından saat on gibi yolculuğa başlıyor. Saatler sürecek olan yolculuk boyunca da yanına yiyeceğini suyunu ve en önemlisi biranı/içkini alman icap ediyormuş.

 

https://www.kaljakellunta.org/en/kaljakellunta

 

Bizse uyanıklık yapıp öğle saatlerinde nehrin ortalarına gidiyoruz (botumuz filan da yok niyeyse). Orada bulduğumuz bir tane iskeleye konuşlanıp Aytaç birasını ben de viskimi açıyorum, bu şekilde piizlenerek gelene geçene bakıyoruz. Millet suyun içinde olmasına karşın sıcağın altında telef olmuş resmen. E tabii bunların durumu bize, kenarda oturduğumuzdan oldukça eğlenceli geliyor: “Bababa, tiplere bak, pörsümüz tospa kafası gibi olmuş bebeler, hehe” gibi hiç de hoş olmayan yorumlarla milletle taşak geçiyoruz. Gerçekten çok ayıp bu tür davranışlar. 

Neyse, biz kenarda makara yaparken bir tane ufak bot kenara çekiyor. Botun sahibi botu iskeleye çıkarmaya çalışırken Aytaç buna “devam etmeyecek misiniz?” diye soruyor. Elemanın olumsuz yanıtı karşısında botu ne yapacakları sorusuna verdikleri yanıt geri götürecekleri. Bot oldukça uyduruk, Aytaç “yahu ne gerek var, kaça almıştın sen bunu?” diye soruyor tekrar. Al yirmi avro ver botu filan derken bir anda bizim de bir botumuz oluyor. Botu suya geri attığımız gibi anında yarışmaya dahil oluyoruz.

 

13872756_10209946253831522_6482599913728577203_n 2

Olm bot su mu alıyo ne?- Bişi olmaz kanka.

 

Botumuz göt kadar olduğu için mi yoksa biz mi kullanmayı bilmiyoruz orası müphem, önce bir süre salak gibi fır fır dönüyoruz kendi eksenimiz etrafında. Sonra alışıp yavaş yavaş ilerlemeye başlıyoruz. Bir yandan içip, bir yandan kah kürek çekiyor, kah kendimizi dalgalara bırakıyoruz. Diğer bir yandan da botlarıyla yanımızda beliren iki tane kıza yazmaya başlıyoruz inceden. 

Bir süre sonra kafamız mı güzel oluyor, güneş mi çarpıyor tam bilemiyorum ama durup durup düşmeye başlıyoruz bottan (bot hava kaçırıyor da olabilir bak şu anda aklıma geldi). Eğleniyoruz eğlenmesine ama sanırım bizi izleyenler daha çok eğleniyor olmalı, ortamın maskarası oluyoruz resmen (sen misin elalemle dalga geçen). Düşünce bota çıkamıyoruz, bot ters dönüyor, botu çevir derken yine yuvarlan, kısacası tam bir rezillik.

 

IMG_6022 2

 

Artık halimize mi acıdılar yoksa teknelerine tayfa mı lazımmış tam bilemiyorum ama bizi bu zulümden kocaman bir sal ve bir grup genç gelip kurtarıyor. El verip bizi sala çekiyor, botumuzu da bağlıyorlar. Eh biz de eşek değiliz, kürek çekmede elemanlara yardımcı oluyoruz. Bu şekilde bitiş noktasına ulaşmayı başarıyoruz, yoksa zinhar ulaşamaz yolda telef olurduk gibime geliyor. Kızları da kaybettik gitti o ayrı.

Didaktik son.

 

HELSİNKİ-TALİNN GEMİSİ (FİNLANDİYA-ESTONYA)

Bu hatın adı aslında alkol hattı olmalıymış. Finliler Talinn gemilerini genelde ucuz içki içmek ve/ya almak için kullanır. Finlandiya’da fiyatları el yakan içkiler gemilerde veya Estonya’da çok daha ucuzdur. Finliler alkol tüketimi konusunda Ruslardan bile beter olduklarından, haftada bir kez bile Talinn’e gitseler ev ekonomilerinde büyük bir tasarruf yaptıkları rahatlıkla söylenebilir. 

Aytaç “perşembe günkü Talinn gemisinde on avroya kamara var alayım mı?” diye soruyor “Kelle başı on avro ha, al tabii, çok ucuzmuş.” diye yanıtlıyorum. “Yok be olum, kamara on avro, kamara kapatıyoruz!” diye müjdeyi veriyor. “Ama kamara dört kişilik, biz de sap gibi gitmeyelim” diyerek bir tane Etiyoplalı kız arkadaşı mı ne varmış onu davet ediyor. O da başka bir kız arkadaşını daha getiriyor derken gemiye biniyoruz.

 

5.5

 

Geminin içinde konserler ve gösterilerin olduğu büyük alanlar var. Her katta bar, restoran bulmak mümkün. Gemi Finlandiya karasularından çıktığında millet hemen duty free dükkanına doluşup alkol satın almaya başlıyor. Kısacası ortam, sabaha kadar dans ortamı. Biraz orada iç, biraz burada iç derken zaman alkol gibi geçiyor. Kafam nal gibi oluyor resmen.

Öyle olunca kamarada biraz dinlenelim diye otururken (içerken) bir ara gaza geliyor ve akabinde Ankara oyun havalarını koyup oynamaya başlıyoruz. Kızlar da bu ilginç dans türüne ilgi gösterip öğrenmeye çalışıyor. Aytaç bir süre sonra artık kendi içinde bir aydınlanma mı yaşıyor ne yaşıyorsa, bana dönüp “birader biz burada napıyoruz yahu?” diye soruyor. 

Önümde çekirge oynamaya çalışan kızlara mal mal bakıp sonra Aytaç’a dönüyorum: “İşin bir de şu boyutu var kardeş. Dünyada kaç kişi, Estonya’ya giden bir geminin içinde Ankaralı oyun havaları eşliğinde Afrikalı kızlarla dans etmiştir ki?” 

Kısacası dünya barış ve kardeşlik duvarına eklenecek bir tuğla da bizden gelsin, var mı ötesi?

Bir tuhaf son.

 

RUTA DE LAS FLORES, EL SALVADOR

Biz neden bu ülkenin adını İspanyolca okuyoruz ki? Zira ‘el’ İspanyolcada bir kelimenin dişi veya erkek olduğunu belirtmek için kullanılan, ruh hastası bir kafadan çıktığı her halinden belli olan bir ön ektir. Bizim atalar, Avrupalılar kadar hasta olmadığından mıdır bilmem, dilimizde dişi/erkek ayrımı bulunmamaktadır (ancak Arap ve Avrupalılarla etkileşince kimi dişi kelimeler dilimize geçmiştir: aktris, balerin, müdire gibi). Bu minvalde, ülkenin adı dilimizde Salvador diye söylenmeli diye düşünüyorum. 

Guatemala’dan Salvador sınır geçişi oldukça kolay olunca ister istemez kıllanıyorum. Zira girişte pasaporta giriş damgası vurmuyorlar, kontrol yok, bir bok yok. Garanti olsun diye şoföre soruyorum, şoförden ülkeye girişte ve çıkışta kaşe vurulmadığının teyidini alıyorum. Ama beş-on kilometre sonra çevirmeye takılınca anlıyoruz ki işler o kadar da kolay değil. Çünkü çevirmeye takılan ve turist (keriz) taşıyan tek minibüs bizimkisi.

 

IMG_9043

 

Hepimizi arabadan indiriyorlar ama çantalar içeride kalıyor. Derken bir tane köpekli polis gelip aracın içine dalıyor. Birkaç dakika sonra içeriden gelen “höf!” sesini duyunca kendi kendime “sıçtık!” diyorum. Polis arabadan iniyor ve içimizde İspanyolca bilen olup olmadığını soruyor, kimseden tık yok tabii ki. O sırada köpek iyice huysuzlanmış “hör, rör, röf” gibi sesler çıkarıp kıpır kıpır kıpırdanıyor. Sonra polis bana dönüp “sen biliyorsundur” diyor (tipimi sikim). Ben de pis pis “a veces” diye yanıtlıyorum, yani “işime gelince”. 

Polis bana “sor bakalım bir gün önce marijuana içmiş olan var mı aranızda” diyor, çeviriyorum. “Ama yalan söylemeyin!” O sırada arka bagaj açılıyor ve köpek orada duran çantayı hart diye ısırıyor ve akabinde çantayı parçalamaya çalışıyor, polis işin şovunda biz de kenarda hıyar gibi diziliyiz 35 derece sıcağın altında. Gelen geçen arabalardan bize bakıyor insanlar, tam bir rezillik.

Polis köpeğe bir tane top verip onu ısırtıyor, böylece hayvan çantayı bırakıyor. Polis çantayı açıp hemen yukarıdaki zulayı patlatıyor: “Kimin bu?” Çeviriye pek de gerek kalmadı artık, bir tane Kanadalı kız çıkıyor ortaya, oldukça da genç. Bunun arkadaşı panikleyip saçmalamaya başlıyor filan derken polis asıl kızı kenara çekiyor, bu sırada otobüste bulunan Macar bir kızın da İspanyolca bildiği ortaya çıkıyor. Derken o da bunların peşine takılıp gidiyor. 

Normal koşullar altında böyle durumlara seyirci kalmam ama dünyayı gezdikçe Batılının üçüncü dünyayı küçümseyen tavırlarından iyice tiksindiğim için olayı uzaktan izlemeyi yeğliyorum. Ciddi bir durum olursa müdahale edeceğim ama kızın burnunun biraz sürtülmesi gerek diye düşünüyorum o an. Gerçi Kanadalı gençlerin ceplerinde unuttukları marijuana ile Teksas havaalanında yakalanmaları başlarını bayağı ağrıtıyormuş ama olaylardan pek ders de çıkartmıyorlar sanırım. Gezerken biraz şuur lütfen.

 

IMG_9105

Sol Duvarı

 

Bu arada polis bize otobüste ne kadar çanta varsa aşağı indirtiyor. Sonrasında sıcağın altında dikilmeye devam tabii, diğer polis bana nereli olduğumu soruyor, cevabıma müteakiben “çok uzakmış yahu” diye bir tepki veriyor. Bu samimiyetten gaz alıp polisin ağzını arıyorum, “cezası 8 yıldan başlar” diyor. Bunun arkadaşı da bunu duyunca iyice panikliyor. Ulan meğer herkes İspanyolca biliyormuş. Alemin kerizi biz miydik?

Neyse, bir yandan diğer kızı sakinleştirmeye çalışıyor bir yandan da ötedeki polis aracında tutanak tutan polisi kesiyorum. Tahmin ettiğim gibi ortam bir süre sonra kakara-kikiriye dönüyor. Anladığım kadarıyla kızdan çıkan meblağ polisin yüzünü güldürdü.

Kız “fucking corrupted police” diye söylene söylene geliyor yanımıza, yanında 400 Kanada doları varmış, polis meblağ karşılığı bir tane ceza tutanağı yazıp kızı salmış. Kız da sevineceğine “tutanak filan hep sahte” diye tekrarlayıp duruyor. Bunu kenara çekip “şu anda ne yaptığının farkında mısın sen?” diye azarlıyorum. “Resmen uluslararası uyuşturucu kaçakçısı konumundasın, bırak 400 doları filan da bu işten yırttığına dua et.” O anda biraz ayıkır gibi oluyor, bu yeni nesil bizim ünlü Geceyarısı Ekspresi’ni izlememiş belli ki. Özür diliyor. “Özrü filan boş ver de biraz saygı yahu” diyorum.

***

IMG_9115

 

Durdurulduğumuz yer ile benim aktarma yapacağım otobüs durağına sadece 10 kilometre kalmıştı. Ben içeriye doğru gideceğim, minibüs ise okyanus kıyısından Nikaragua’ya devam edecek. Zira bölgeye gelenler sörfçü tayfası. Kimisi Salvador’un kıyısındaki bir iki yerleşimde durup sörf yapacak, diğerleri ise Nikaragua'nın Leon kentine devam edecek ki orası da sörfçü mekanı. Çoğu turist ise özellikle Honuduras’ı pas geçiyor. 

10 kilometre sonra minibüsten inip durağa yürüyorum. Neyse ki durakta fazla beklemeden gelen Sonsonate otobüsüne atlıyorum zira beş dakika sonra güneşin yerini sağanak yağış alıyor. Sonsonate terminalinden de bir başka tavuklu otobüse aktarma yapıp dinmeyen yağmur eşliğinde kalacağım Juayua’ya varıyorum.

Ruta de Las Flores, yani ‘çiçeklerin yolu’ üzerinde Juayua’dan başka Nahuizalco, Salcaotitan, Apanhecat, Ataco ve Ahuachapan adlı kasabalar/köyler var. Buralara ulaşım otobüslerle sağlanıyor ve oldukça rahat. Santa Ana yanardağı ise yine aynı bölgede olmasına karşın, oraya ulaşım Santa Ana kentinden sağlanıyor. Aktif yanardağlara çıkma konusunda pek de istekli olmadığımdan orayı da pas geçmiştim. Sonuçta doğal afetler halen tahmin edilebilir değil, ‘bana bir şey olmaz’ mentalitesine ise sahip değilim. Lav akıntısında ölmek gibi romantik düşüncelerim yok. Zamanında yıllar yılı uğraştığım için dağcılığın çok da akıl karı bir uğraş olmadığını da rahatlıkla söyleyebilirim sanırım.

 

IMG_9067
IMG_9069

 

Apaneca’da Arnavut Labirenti (Laberinto de Albania) diye bir yer var. Burası kahve de içebileceğiniz bir kahve plantasyonu, küçük bir labirente sahip olan ve zipline yapılabilecek bir yer. Labirentte bir kahve içip kasabaya geri dönüp sanat-sepet işleri ile uğraşan bir mekana giriyorum. Elemanlar oldukça sıcakkanlı. Nereli olduğumu öğrenince tabi ki şaşırıyorlar, zira El Salvador turistik bir yer değil. Gerçi şu ara, çetelerin turistlere dokunduğunu pek de söyleyemeyiz ama yine de Batılılar dünyanın en çok cinayet işlenen ülkesine gelmek istemiyor (listenin 2. sırasında Jamaika var, 3. Honduras, 4. ise Belize).

 

IMG_9121

 

Salvador’daki mafya örgütlenmesi ABD Los Angeles çıkışlı M-13 diye bilinen Mara Salvatrucha ve 18. Sokak (diğer adlarıyla Mara 18 veya Barrio 18). Ülkede 1979-1992 yılları arasında vuku bulan iç savaş süresince on binlerce insan ABD’ye göç etmek zorunda kalmış. Özellikle Los Angeles bölgesinde sefalet içinde yaşayan kimi Salvadorlular çeteleşme yoluna girerek uluslararası uyuşturucu trafiğine dahil olmuş ve neticede bu iki örgütlenme ortaya çıkmış. Özellikle ABD ve Orta Amerika’da faaliyet gösteren örgütlerin her birinin otuz ile elli bin arası üyelerinin olduğu tahmin ediliyor.

Neyse ki söz konusu örgütler daha çok büyük kentlerde takılıyor, kırsal kesimde sükunet ve huzur hakim. Herkes herkese selam veriyor, gülümsüyor, yardımlaşma ve dayanışma gırla…

 

IMG_9108

 

Ama bir yandan, tam da bu bölgede, 1932 yılında yaşanan köylü katliamını da anmadan geçmemeliyiz. 79 iç savaşının aktörlerinden olan gerilla örgütüne isim babalığı yapmış olan Komünist Parti lideri Farabundo Martí’nin önderliğinde, yaşadıkları sefalete karşı ayaklanan Pipil yerlisi kırk bin köylü Salvador ordusu tarafından katledilmişti. Olay bir kahve ülkesi olan Salvador’da, dünya kahve piyasasındaki değer kaybı sonrasında yaşanan ekonomik kriz sırasında vuku buluyor. O sırada ülkede görevli ABD delegasyonu başkanı McCafferty, Salvador hükümetine yazdığı mektupta, bir köylünün değerinin bir çiftlik hayvanından daha az olduğunu dile getirmişti.

***

NATIVE_AMERICAN_INDIGENOUS_PEOPLE_OF_EL_SALVADOR_IN_CENTRAL_AMERICA_ISTHMUS

 

Meksika dahil olmak üzere bütün Orta Amerika nüfusunun çoğunu melezler oluşturuyor. Birçok yerli dili ölmüş veya can çekişiyor. Katolik dini ise feci bir biçimde baskın.

 

IMG_9138
IMG_9118

Pupusa

 

Salvador’un en ünlü yiyeceği bir tür mısır unu pidesi olan pupusa. Kapalı olarak yapılan pupusaların içine et, peynir, fasulye gibi harçlar konabiliyor, oldukça ucuz ve lezzetli bir besin. Bunun yanı sıra yuka diye adlandırılan çeşitli yiyecekler de mevcut. Bölgedeki yerleşimlerin pazar yerlerinde (mercado) bu değişik yiyeceklerden tatmak mümkün.

 

IMG_9137
IMG_9122

Yuka

 

Başkente ise zorunda değilseniz gitmemekte yarar var. Kent gerçekten berbat. Honduras’a geçerken bir gece kalayım dedim, yanardağdan kaçarken depreme yakalandım. Gerçekten tırsınçtı.

Direk giden otobüsün saati uymuyor diye Honduras’ın başkenti Tegicugalpa’ya yedi farklı araç değiştirerek gittim. O da ayrı bir yazının konusu olabilir. 

Gerçi seyahat dediğin arada saçmalamak değil de nedir?

 

PATLAK ÜLKE GUATEMALA

Bu adlandırmayı ülkedeki aktif/pasif volkan sayısının çokluğundan yapmadım ne yazık ki. Guatemala bir trend olarak çoktan yükselişe geçmiş, ziyaretçi güvenliğinin sağlanmasıyla turizm cenneti olmaya doğru hızlı adımlarla yürüyen tuhaf bir ülke. Avrupa’dan, İsrail’den, ABD’den gelen turistlerin ve ucuzlayan uçuşlarla özellikle Frankofon Kanadalıların uğrak yeri, parti ortamlarıyla ünlü. Ne var ki ülke ucuz filan değil. Bütün Orta Amerika ülkelerinde yaygın olduğu üzere, restoranda karın doyurmanın maliyetinin en az 10-15 ABD doları olduğu bir yerden bahsediyoruz. Ülkenin çoğunluğunu oluşturan yoksul kesimin oldukça yoksul olduğunu göz önüne alırsak, onlar için zaten dışarıda yemek yemenin ne kadar lüks ve imkansız olduğunu da anlarız.

 

IMG_9037

 

Bu yoksul çoğunluğu oluşturan da Maya ulusundan başka bir şey değil. Bildiğim kadarıyla yirmi civarı dile sahip olan Maya toplulukları birbirlerini pek anlamasalar da Maya olduğunu dile getiriyor.

Yoksulluk da ne yazık ki cehaleti beraberinde getiriyor. Neredeyse bütün Orta ve Güney Amerika ülkelerinde bağımlılık yapan Türk dizilerini izleyen yerliler İstanbul’u Meksika Kenti sanıyor. “İstanbul çok uzakta, Türkiye’de, Meksika ile alakamız yok” diyerek anlatmaya çalışıyorum, “Nerede yani, New York’a mı yakın?” tepkisini alıyorum. Böyle bir tepkiden sonra kendilerini daha iyi hayat şartlarına getirmek için mücadele eden Meksika’daki Zapatistaları anlatmaya kalksam kaç yazar? Chiapas aslında buraya o kadar yakın ki...

*** 

Belize’den direk Flores’e gidiyorum. Amacım ünlü Tikal harabelerini görmek. Flores tam olarak bir turist kazıklama merkezi. Yakaladıklarına acımıyorlar, fiyatlar pavyon hesabı, kime ne tuttururlarsa artık. Bir kaç kez kazıklandığımı itiraf ediyorum ama orada tanıştığım İngiliz bebe kazığın dik alasını yemiş, çocukcağıza tam beş tane sahte otobüs bileti kakalamışlar. 

 

IMG_8880
IMG_8891

Tikal (küçük bir alanın üstten görünüşü), 1950'lerde Arkeologlar tarafından terk edilmiş araçlar.

 

Bu arada son arkeolojik bulgular zamanında Tikal’de milyonlarca insanın yaşadığını söylüyor. Yağmur ormanının ele geçirdiği, oldukça geniş bir alanda yer alan antik kenti kazabilmek ise oldukça zor.

Tikal’i gördükten sonra Semuc Champey yöresine yollanıyorum. Yollar rezalet. 300 km yol 10 saat sürüyor. Bir yandan da yol yapım çalışmaları var. Ülkeye yatırım yapmak isteyen Japonya’nın, yol yapımı için gönderdiği beş milyon dolar hükümet tarafından iç edilmiş diye duyuyorum. Şimdi Çinliler yol yaptırıyormuş ama hükümete parayı kaptırmamak için direk İsrailli bir şirketle anlaşmışlar. Ülkede yolsuzluk almış yürümüş kısacası.

 

IMG_8914

 

Semuc Champey’e vardığımızda Caye Caulker’da gördüğüm bir eleman hostele götürmek için bizi almaya gelmiş. Hotel sahibinin yakın arkadaşı ve ortağı olan Ethan adlı elemanın İsrailli olduğunu biliyordum ama O benim menşeimi öğrenince eşinin Türk ve üç tane çocukları olduğunu söylüyor! Vatandaşlığı da aldım deyince çıkışıyorum: “Ulan niye Türkçe bilmiyorsun o zaman!” diye. “Geri zekâlılıktan” diye hoş bir yanıt veriyor. Ataları Fas ve Batı Afrika Yahudileri karışımıymış. 

İşin daha bombası dört çeker aracı kullanan hotel sahibi İsrailli Golan’ın en yakın dostu Ankaralıymış iyi mi?

 

IMG_8917

 

Kısa zamanda Golan’la da kaynaşınca Greengo’s Hotelde bir anda şeref konuğu mertebesine yükseliyorum. Elemanlar izzet ve ikramı esirgemiyorlar sağ olsunlar. Ortam geceleri tam bir parti ortamı, akşam 6-7 gibi interneti kapatıyorlar ki millet sosyalleşsin diye, gündüzleri de ormanın içinde huzurlu bir dinlenme yerine dönüşüyor mekan. Cuma günleri dört çekerle dağ tepe turları düzenliyorlar. 

Yakınlarındaki Agua Verde ise Meksika’daki benzeri olan Agua Azul’e nazaran daha küçük, buradaki şelalelerden atlayış yapabiliyorsunuz veya şambrellerle nehirde tur atmak mümkün. İspanyolcada mirador denilen gözlem noktalarından burada da var. Bir saatlik bir tırmanışla miradora ulaşmak olası. Burada birkaç yıl öncesine kadar yerli kardeşlerimiz machetelerle insan soyuyormuş. Hatta soydukları şahsın ayakkabılarını da alıyorlarmış ki aşağı hemen inmesin, polise haber veremesin diye.

 

IMG_8939
IMG_8935

 

Şelalenin çıkışında Maya teyzeleri yemek satıyorlardı, 'biraz da halk kazansın' diyerek oturuyorum. İlla bir şey iç diye tutturuyorlar, ‘rom var mı’ diye soruyorum, ‘kola var’ diyor kadınlar. ‘Kola içmem’ diyorum, ‘fanta var’ diyorlar, ‘onu hiç içmem’ diyorum, böylece ellerinde ne varsa sıralıyorlar, ben de ‘onu içmem bunu içmem’ diyince içlerinden bir tanesi İspanyolca olmayan bir şey söylüyor. Diğerleri de gülmeye başlıyor.

Kadının “bok iç” dediğini anlamak için bizim buralardan olmamız yetiyor sanırım ama salağa yatıp “o ne demek?” diye soruyorum, “tavuk” diyorlar gülerek, “tavuk tabii…” diyerek içimden saydırıyorum. Yerlinin maskarası olduk iki dakika içinde…

IMG_8954

Yolsuz beyaz politikacılardan bazıları

***

Ethan bana anlatmıştı: Golan bu şahane yere talip olduğunda eleman altı bin istemiş, Golan da altmış demek istiyor herhalde diye düşünmüş ama fiyat gerçekten de altı bin dolarmış. Ezber-bozan arkadaşımız (bkz. Yahudiler cimri olur klişesi) “altı bin ne lan al şu on bin doları” bari demiş ve ilk hatasını yapmış. Boşuna dememiş atalarımız acıma yetime diye. Daha sonra yıllar içinde bunu bayağı bir kazıklamaya çalışmış Maya halkı.

Mayalar demişken, ülkenin %40 mestizo denen melezlerden %40’ı ise çeşitli Maya halklarından oluşuyor. Avrupa kökenlilerin oranı ise yalnızca %18. Ülkenin adı da bir Maya dili olan Nahuatlcada ‘çok ağaçlı yer’ anlamına gelen Cuauhtēmallān kelimesinden geliyor. Ülkeyi beyaz azınlığın, ABD’li meyve karteli United Friut Company ve CIA’in yönettiğini söylememize gerek yok sanıyorum. 1940’larda başlayan liberal-sosyalist hareketlenme ABD’nin pek hoşuna gitmemiş olacak ki zaten sürekli diktatörlük yönetimlerinde olan ülkede çeşitli darbeler oluyor ve akabinde iç savaş çıkıyor. CIA’in eğittiği kontra-gerilla timlerinden ölüm mangalarına sayısız para-militer timler oluşturuluyor. Elbette ki bundan en çok etkilenen fakir halk. Sonuç: binlerce ölüm ve kitlesel göçler. Buna karşın ülkede Fakirlerin Gerilla Ordusu (Ejercito Guerrillero de los Pobres-EGP), Silahlı Devrimci Halk Örgütü (Organización Revolucionario del Pueblo en Armas-ORPA) gibi gerilla örgütleri doğuyor. 1979’da, bu kanlı ortamda olayın farkına varan zamanın ABD başkanı demokrat Jimmy Carter, Guatemala’ya silah satışının durdurulmasını istese de el altından silah satışı devam ediyor (daha önceki yazılarında da belirttiğim üzere ABD’yi başkanlar yönetmiyor). İç savaş ise ancak 1996’da sona erdi.

 

IMG_8952

***

Orta Amerika’da başkentlerden uzak durmakta yarar olduğundan Semuc Champey’den direk Antigua’ya geçiyorum. Burada neyse ki, turistler koruma altındaymış, ortam Flores’teki gibi değilmiş. Antigua tipik bir koloni kenti, grid sistemli çok yüksek olmayan renkli bina görmekten gına geliyor artık. Kentte İspanyolca öğrenmek için gelen yabancılar, dolayısı ile de parolayla girilen elektro parti ortamları var. Özellikle Avrupalı, Kuzey Amerikalı gençler bok var gibi bu partilere gitmeye can atıyor, sanki kendi ülkelerinde yokmuş gibi.

 

IMG_8996

Atitlan Gölü

 

Antigua’dan pazarı ile ünlü Chichicastenango ve Atitlan Gölü bölgesine geçmek mümkün. Yanardağlarla çevrili Atitlan gölüne kıyısı olan köylere teknelerle ulaşılabiliyor. Bu köylerdeki tur acentaları tarafından, yanardağ tırmanışlarının yanı sıra çeşitli göl aktiviteleri de düzenleniyor. 

 

tavuk

Umut Sarıkaya'nın ilk çalışmalarından

 

Yine de bu lanetli ülkede kısa mesafelerin uzun sürelerde gidildiğini bir kez daha hatırlatmak isterim. Yollarda telef olmamak, tabir-i caizse s...miş tavuğa dönmemek için ‘tavuklu otobüs’lerden ziyade minibüsleri tercih etmeniz hayatınızı kurtaracaktır.

 

tvk

İyi Seyahatler!

NEREDE NE İÇİLİR? ORTA AMERİKA

MEKSİKA

 

"Para todo mal, mezcal, y para todo bien, también.

“Her şey kötü, mezcal, ve sonra da her şey güzel.”

 

Meksika denince akla derhal tekila gelir. Peki, tekilanın bir mezcal (mescal) çeşidi olduğunu biliyor muydunuz?

 

Mescal agave bitkisinin fermantasyonuna müteakiben damıtılmasından elde edilen bir içkidir. Bu kelime etimolojik olarak Aztekçe, ‘çok pişmiş agave’ anlamına gelen mexcali (okunuşu mezkali) kelimesinden geliyor. Mezcal üretiminin en önemli yeri Oaxaca bölgesidir. Bölgede bulunan bir çok üretim yerinde farklı tatlarda 30 ile 70 arasındaki alkol derecelerine sahip mezcaller üretilmektedir. Bunların en popüler olanları da içinde kurt ihtiva edenleri olsa gerek. Sanılanın aksine bütün mezcal çeşitlerinde kurtun olması şart değil. Kurtların konulma nedeni ise müphem: mezcale tat verdiği için koyuluyor diyenler de var, buna bir tür pazarlama taktiği diyenler de.

 

IMG_8508

Oaxaca pazarında (mercado) mezcal dükkanı

 

Mescal genelde düz bir biçimde içilir veya kokteyllerde kullanılır. Mezcal tadımları buse alma biçiminde küçük bardaklardan yapılır.

 

Tekila ise Guadalajara’nın 65 km uzağındaki Tequila kentinde üretilir. Tıpkı, bir brendi çeşidi olan konyağın isim hakkını alan Cognac yöresi gibi tekila da kentin ismiyle anılmaktadır ve popülaritesi konyakla yarışacak düzeydedir. Kaliteli tekilaların düz bir biçimde içilmesi tavsiye edilirken, daha ucuz yollu kafa bulmak isteyenler için limon-tuz ve fondip seçeneği sunulmaktadır.

 

IMG_8499

Mezcal üretim yeri. Solda agaveler.

 

Çeşitleri:

 

  • Blanco: Genelde taze yani en fazla iki aylık. Renksiz olurlar.

  • Reposado: 2-12 aylıktır.

  • Añejo: Yaşlı demektir. 1-3 yıllıktır.

  • Extra Añejo: 3 yıldan fazla dinlendirilmiştir.

Kahlua Meksika’da üretilen kahve likörüdür. Bir çok kokteylin yapımında kullanılır.

 

IMG_8723

Poş dükkanı, Merida

 

Pox (poş diye okunuyor), genelde Chiapas yöresinde üretilen Maya döneminden günümüze gelmiş mısır, şeker kamışı ve buğday karışımının damıtılmasından yapılan bir içkidir. Meksika’da da çok bilinen bir içki değildir.

 

Charanda, rom benzeri pek de yaygın olmayan bir içki. 

 

Pulque, bir çeşit agave türü olan maguey bitkisinden üretilen süt renkli bir içki. Turizmle beraber tüketimi de artan pulque üretimi bir Aztek geleneğidir.

 

ROM

 

"The chief fuddling they make in the island is Rumbullion, alias Kill-Divil, and this is made of sugar canes distilled, a hot, hellish, and terrible liquor." 

 

Barbados’ta 1651 yılına tarihlenen bir dokümanda ‘Rumbillion’u yani ‘Rom’u, Şeytan Öldüren (kill-devil) berbat bir içki olarak tanımlıyor. Şeker kamışı ve/ya melas suyunun damıtılmasından elde edilen içki korsanlar, daha geniş bir bakış açısıyla denizcilerle özdeşleşerek popülaritesini kazanmıştır (1655 yılında İngiliz Donanması denizcilere Fransız brendisi yerine rom vermeye başlıyor. 1704 yılında ise İngiliz Amirali Vernon içindeki şeker kamışı özünün denizcilere enerji verdiği düşüncesi ile günde iki kez rom verilmesi kuralını getirmiş, ‘tot’ denilen bu uygulama 1970 yılına kadar devam etmiş).

 

IMG_9237

 

Bütün Karayipleri etkisi altına aldığı için Rom ana başlığı ile ülkeleri ara başlık olarak vermekte yarar gördüm. Zira birazdan bahsedeceğim bütün Orta Amerika ülkelerinde rom kültürü hakim.

 

Rumbillion adının Karayip yerlilerinin kullandığı bir kelimeden türediğini söyleyenler olsa da bu oldukça tartışmalı ve muallak bir konu. Tartışma yalnızca etimoloji ile kalmıyor. Köken olarak bu içkinin ilk kez Hindistan’da üretildiği de söyleniyor. Hatta daha da ilginci, zamanın büyük şeker üreticisi olan Kıbrıs adasının o zamanki kralı I. Peter (Pierre I de Lusignan)’ın 1364’te yapılan Krakow Kongresindeki soylulara sunmak üzere yanında götürdüğü içkinin rom olduğu ileri sürülüyor. Keza Malayların ürettiği ‘Brum’ adlı şeker bazlı içkinin oldukça eski tarihli olduğu da biliniyor. Ancak bu içkinin fermente mi yoksa distile mi olduğu belirsiz. 

 

Genelde en az bir yıl dinlendirilen romun çeşitlerine geçelim:

 

  • Açık ya da renksiz olanlar: light, silver veya white olarak da bilinirler.

  • Altın rengi rom: amber rom olarak da bilinirler, burbon fıçılarda bekletilirler.

  • Koyu rom: genelde karamelize şeker veya molastan üretildikleri için renkleri koyu olur. Uzun sürelerde fıçılarda dinlendirilirler.

  • Çeşnili (flavoured) rom: genelde 40 derecenin altında olan bu tür içinde çeşitli meyvelerin özüyle harmanlarırlar.

  • Baharatlı rom: baharat, karamel, tarçın, karanfil ve hatta anasonlu olabilirler.

  • Yüksek alkollü romlar: 40-80 derece alkol oranına sahiptirler.

  • Değerli olanlar: Premium diye adlandırılan bu tür genelde butik üreticilerin özenle üretip yıllandırdıkları, çeşitli karakterlere sahip romlardır.

İspanyolcada ise bu içkiye ron deniliyor.

 

IMG_9059
IMG_8584

Meksika dışında üretimi olmadığından bütün Orta Amerika'da şarap fiyatları yüksek, sağda Chiapas'ta bir restoran

 

KÜBA

Romla ilgili öykümü Küba yazısında anlatmıştım (hatırlamak için tıklayınız).

 

BELİZE:

 

Daha çok Karayip kültürü etkisinde kalmış olan Belize’nin de en çok tüketilen içeceklerinin başında elbette ki rom geliyor. Ülkede üretimi yapılan çeşnili romlar daha popüler, sonrasında beyaz ve altın rom tüketimi geliyor. Belize’nin pahalı bir yer olduğunu belirtmekte yarar var.

 

IMG_8776
IMG_8816

 

GUETAMALA

 

Dünyanın en pahalı romlarından olan Zacapa hali hazırda pahalı bir ülke olan Guetamala’da da el yakıyor. Özellikle 23 yıllık Zacapa dünyadaki popülaritesinin artmasından mıdır, sert fiyatlarla satılıyor. Ama şirketin rom severlere Botran adında daha ucuz bir alternatifi var. Botranların da 8, 12, 15, 18 vs yıllıkları mevcut. Aguardiente de sevilerek tüketilen diğer bir içki.

 

IMG_8844
IMG_8900

 

Adını İspanyolcada su anlamına gelen agua ve yanan anlamına gelen ardiente kısaca ateş-suyu demek. Alkol derecesi 29 ile 60 arasında değişen bu içki, meyve, sebze, şeker kamışı posasının fermantasyonunun distilasyonu sonrasında elde ediliyor.

 

EL SALVADOR

 

Ülkede üretilen aguardiente daha yaygın olarak tüketiliyor gibi. Rom üretimi de mevcut.

 

IMG_9065
IMG_9064

 

HONDURAS

 

Burada da aguardiente üretimi var. Ama kendi üretimi olan rom yok. Bir de büyük ihtimalle yerli geleneği olarak ottan yapılan veya içinde ot olan yerel bir içkileri var ama bu pek yaygın değil. 

 

 

NİKARAGUA

 

Aguardiente üretiminin yanı sıra 2017 yılında uluslararası bir yarışmada ödülü alınca iyice ünlenen ve yaygınlaşan Flor de Caña şirketi romda ülkenin bütün pazarını ele geçirmiş gibi.

 

KOSTA RİKA

 

Ülkede aguardiente ve rom üretimi mevcut. Kosta Rika pahalılığı ile ün yapmış diye belirtmekte yarar var.

 

IMG_9164
IMG_9194
IMG_9495

Gifiti, Honduras. Flor de Caña, Nikaragua. Casique, Kosta Rika

 

PANAMA

 

Bocas del Toro adasında bisiklet kiralayıp kıyıdaki yoldan adayı keşfe çıkmıştım. Bir süre sonra ıssız gibi görünen plajda bir tane plaj barına denk geliyorum. Ortamda dum-tıs boktan bir müzik, yine de barmene soruyorum “Panama yapımı hangi romunuz var?” diye. “Yok” diyor. “Hiç mi yok?” aşamasına gelmeden hemen uzuyorum. Şansıma ilerde bir yer daha buluyorum. Burada bina, seviçe ve sessizlik var.

 

IMG_9510
IMG_9515

 

Yine aynı soruyu soruyorum. “Var” abi diyor eleman, “Bacardimiz var.” “Oğlum” diyorum “Bacardi Panama üretimi mi?” O şişeyi çevirirken ben de hikayeyi anlatmaya başlıyorum:

 

İlk kez 1862 yılında Küba’da Barselona doğumlu bir şarap üreticisi olan Don Facundo Bacardi Masso adlı şahıs tarafından üretilmiştir. Küba devrimi sonrasında ise Fidel’le zıtlaşıp ABD’ye kapağı atan şirket merkezini de Bermuda’ya taşımış. Ne var ki Küba aynı adı kullanarak rom üretimine devam edince mahkemelik oluyorlar ve neticede Küba ürettiği romun ismini değiştirmek zorunda kalıyor. 

 

“Kısaca” diyorum, “bunlar yavşak karşı-devrimcilerden başka da birşey değil. Sen bana Panama romu ver.”

 

IMG_9511

 

Küba Libre (Özgür Küba) denilen berbat kokteyl ise hikayeye göre ABD’nin Küba’yı güya İspanya’dan kurtarması (yani Küba’ya çökmesi) sırasında ABD’li denizciler tarafından bulunmuş. 

 

Madem Bacardi dedik, bir atasözü ile yazımızı sonlandıralım: “Biri içer biri Bacardi, kıyamet ondan kopardi.”

 

CAYE CAULKER

Belize’yi kaç kişi bilir? Acaba nasıl bir yerdir? İnsanlar orada ne yapar, ne yer ne içer? Kafamda deli sorular...

Belize kenti, yüksek suç oranı, sefalet, çeteler ve uyuşturucu gibi sorunlarıyla dünyanın en tehlikeli yerlerinden. Kentteki cinayet oranı ülkeyi El Salvador ve Honduras’la beraber top 10’a çıkarmaya yetiyor. Üstüne üstlük ara sıra fırtananın vurduğu ülkede 1961’de yaşanan kasırga felaketinden sonra yeni başkent 1970 yılında yeniden planlanan Belmopan olmuştu. Belize kentinin aksine Belmopan tıpkı Brezilya’nın sonradan kurulan başkenti gibi aşırı dinginliği ile biliniyormuş, yani suç ve cürüm dahil olmak üzere görecek pek de bir şey yokmuş orada. Bilakis ülkenin en batısındaki San Ignacio, kumarhaneleri ve çevresindeki doğası ile turistlerin uğrak yerlerinden. Bunları okuyarak öğrenmiştim. E tabii, okuyarak öğrenmek başkadır, görerek öğrenmek başka.

 

IMG_8835
IMG_8784

Belize Kenti ve Caye Caulker

 

Nitekim Caye Caulker’a ulaştığımda tahayyüllerimin ötesinde bir yerle karşılaşmıştım. Burası anakara ile pek alakası olmayan nefis bir Karayip adasıydı.

Su taksisinden indiğimde üç beş kişi etrafımızı sarmış ve bir klasik olarak taksi isteyip istemediğimizi sormaya başlamıştı. Ama bu elemanlar başka ülkelerin aksine insana öyle pis bir şekilde tebelleş olmuyor, hatta taksi tutmayana da yardımcı olmaya çalışıyorlardı. Herkes dost canlısı gibiydi.

Yolculuğa çıkmadan önce kalacağım hostele mesaj atmış ve ücretsiz ulaşım hizmeti için talepte bulunmuştum. Yola çıktıktan sonra, Meksika hattım henüz çalışırken beni çok şaşırtan bir şekilde mesajıma yanıt gelmiş ve limanda beni karşılayacaklarını söylemişlerdi. Bu kesinlikle bir Latin davranışı değildi!

 

IMG_8762
IMG_8759

Meksika karasularında mesajın geldiği nokta ve su taksisinin içi

 

Beni alacak olan eleman geç de olsa damlıyor ve çantamı golf arabasına atıp beni hostele götürüyordu. Ada aslında oldukça küçük, ulaşım yürüme dışında sadece bisiklet ve elektrikli golf arabaları ile sağlanıyor. Ama o berbat deniz yolculuğundan sonra bir an önce hostele varmak iyi geliyor.

Hostele vardığımızda beni alan Albert menşeimi öğrenince bana “abi normalde Belize’ye gelen Türkler hiç bizimle muhatap olmaz, lüks otellerden ve kumarhanelerden çıkmaz” diyor. “Albertciğim” diye karşılık veriyorum “bizde o kadar çok o. ç. var ki ihraç etmeye kalksak ekonomimiz düzelirdi.” Albert yanıtıma istinaden kahkahayı basıyor: “Sen ne değişik bir adamsın!” Sonra hostelin sahibi Pops gelip bize o gün yakaladığı kırmızı levreklerden ikram ediyor, hemen akabinde benim kafadan olan bir başka seyyah Rachel pis bir uyuşturucu taciri edasıyla elinde koca bir şişe romla belirip oradakilere dağıtmaya başlıyor. Ortam romla beraber iyice şahaneleşiyor. Daha henüz ayak basmıştım ki kendimi parti ortamının içinde buluyorum iyi mi? Kop kop... Kop.

 

IMG_8814

"Bedava bok ve taciz her gün taze olarak servis edilir"

 

Bu arada hostel sahipleri ve çalışanlarıyla anında kanka olmam aynı frekanstan olduğumuz için sanırım. Odalardaki uyarı tabelalarına hasta oluyorum.

 

IMG_8769
IMG_8771

"Siktimin buzdolabının fişini çekmeyin!" ve "Karınca ve/ya hamaböceklerinden hoşlanıyor musunuz? Hayır! Öyleyse siktimin odasında yemek yemeyin!"

 

***

Geldiğimde banka kapalı olduğundan para değişimi yapamamıştım, bir şekilde ATM’den de para çekmeye muvaffak olamamıştım. Akşam karnımızı hostelde doyurduk ama, sabah daha karga bokunu yemeden uyanınca ortalarda boş mide ile dolaşıp bankanın açılış saatini beklemek zorunda kalıyorum. Öyle aval aval etrafa bakınırken karşıdan bir tane iri ve sarışın abi beliriyor. Teksas’ın mı yoksa burasının mı olduğunu anlayamadığım bir aksanla “dostum yiyecek bir şey aranıyorsan biraz ilerde nefis fried jack yapıyorlar” diye dostça laf atıyor. “Valla açım ama cebimde Belize doları yok, bankanın açılmasını bekliyorum” diyorum. “Bankada komisyon alırlar, git herhangi bir Çin süpermarketinden bozdur. Unutma bir ABD doları iki Belize doları!”

 

IMG_8778
IMG_8779

Fry Jack yani kızartılmış jack bildiğimiz bişi yahu!

 

 

Belize’nin 1981 yılında bağımsızlığını kazanmasından sonra kabul edilen resmi bayrağı dünyadaki tek insan figürüne sahip bayrak. Bayrağın üzerinde birisi Maya ya da melez, diğeri de zenci olan eleman figürlerinin hemen altında Kroelce olduğunu tahmin ettiğim ‘sub umbra floreo’ yani ‘gölgenin altında güzelleşiyoruz’ ibaresi yer alıyor. Gölgenin altında alkol mü içiyorlar ne içiyorlar da güzelleşiyorlar artık bilemiyorum. Eskiden İngiliz Honduras’ı olarak bilinen ülkenin etnik yapısı karman çorman, hatta o kadar kaotik ki kafaların karışması kaçınılmaz. Benim kafa daha anlatmaya başlamadan bir milyon oldu bile.

 

belize-hi
IMG_8795

 

Halkın çoğunu Kroil / Kreoller oluşturuyor. Kroel; zenci, melez veya sarışın da olabilen melez tiplere deniyor. Mayalar, Afrika-Karayip yerlisi karışımı Garinagu ve İspanyol-Maya karışımı olan Mestizoların yanı sıra Almanca konuşan Mennonitler (ki bunlar Rus Mennonitleri diye de bilinir), Hintliler, Çinliler ve beyazlar diğer etnik gruplar. Resmi dil İngilizce ama karma bir dil olan Kroel dili, İspanyolca, üç farklı Maya dili (ki bunlar kendi aralarında anlaşmakta güçlük çeker) yaygın olanları.

Caye Caulker’in bütün süpermarketleri Çinli. Yaşlı Çinliler Kreolceyi öğrenmemiş ama gençleri konuşabiliyormuş diye duydum. Gerçekten de süpermarketler dolar bozdurma işinde oldukça rahatmış, ne komisyon alıyorlar ne çakallık yapıyorlar. Gerçi adada çakallık yapma gibi bir durum söz konusu değil. Adanın mottosu da ‘Go Slow’ yani ‘Yavaş Yavaş’. Bir gün, adanın rehavetine kendimi kaptırdığımdan olacak, satın aldığım bir tura geç kalmıştım. Geç kalmaktan nefret ettiğim için de koşar adım kendimi yola vurduğum anda kenarda uyuz uyuz oturan elemanlar derhal ayıplamıştı beni: “go slow buddy!” diyerek. Golf arabasından bile hızlı yürüyebildiğim için hızımdan utanıp yavaşlamıştım.

Yetişmeye çalıştığım şnorkel turuydu. Şansıma, teknede Maya yerlisi olan kaptanımız ve bir de buralı ama ABD’de yaşayan siyahi kadınla beraber sadece üç kişiydik (özellikle dar yerlerdeki kalablıktan hoşlanmam). Dalış aralarında yağtığımız sohbet etnik konulara dalınca bana bizim ülkedeki ayrımcılığı soruyor. Nasıl anlatsam, ABD’de herhangi bir kurumsal iş için kullanılan en basit başvuru formlarında bile vatandaşın işaretlemekle yükümlü kılındığı şu dört şık vardır: beyaz, zenci, latin, kızılderili. Bizde (ve bir çok ülkede) böyle bir durumun olmadığını söylüyorum, çok şaşırıyor (tabii Suriyelilere karşı ırkçılığımızın keşfi veya Kürt düşmanlığı gibi konulara girmiyorum). Bilakis ülkemizde zenci köyleri olduğunu ve bu insanların siyah diye ayrı bir sınıflandırmaya tabi tutulmadığını belirtiyorum. (Irkçılık/ayrımcılık ne pis bir şeydir arkadaş. Bu yaştan sonra ülkemde ırkçılık görmeye başladım ya daha ne desem bilemiyorum)

 

IMG_8812

Bunlarla ve daha nice mahlukatla beraber yüzmek mümkün, ıstırmıyorlar

 

***

Burası pahalı bir yer aslında. Gerçi şu ara bize her yer pahalı geliyor ya, o ayrı. Özellikle yeme içme konusunda pahalılık dezavantajını da ülkemizde zaten hali hazırda her daim pahalı olan karides veya istakoz yiyerek avantaja dönüştürmek mümkün.

Adada yüzme, alkol, şnorkel / dalış turları, dalış eğitimi, pırpırla mavi çukuru görme (bence de görme! Zira bir saatlik tur 250 ABD doları, aman mavi çukur da eksik kalsın) gibi etkinlikler var. Kaldığım Traveler's Palm Hostelinde (boşa reklam yapmıyoruz, selamımı söyleyin izzet ve ikramı esirgemezler) ayrıca bedava kayak hizmeti veriliyordu. Kayağı almaya gittiğimde bana dostça şu uyarıyı yapmıştı ablalar: “fazla açılma da seni 20 mil açıktan toplamak zorunda kalmayalım canım.” Bu uyarıyı dikkate alıp (açıkçası tırsmıştım) kıyı kıyı gitmiş ve yolun yarısında en son on beş yıl önce kullandığım aleti ters kullandığımı fark etmiştim. İyi ki ablalar bu salaklığımı görmedi yoksa bütün adanın taşak oğlanına dönerdim anında.

 

IMG_8772
IMG_8801

Gerçekten de öyle

 

Ortamda Karayiplerin çoğunda etkili olduğu gibi bir reggie/rastafarya kültürü hakim. Aşırı rahatlık, pozitif enerji, sıcakkanlılık, argo... beni direk adaya bağlamıştı. Burası için minyatür bir Jamaika’dır desek yanılmış olur muyuz bilemedim. Bir tane fark var ama, değinmekte fayda var: Jamaika’nın aksine futbol çok popüler bir spor dalı değil. Girdiğim spor barlarında genelde basketbol izleniyordu. Sadece bir yerde televizyonda maç izleyen zenci bir abi görmüştüm ve şaşırmıştım. Ama asıl şaşkınlığım ‘ne izliyor lan bu?’ diye merak edip bakmaya gidince oldu: TS-BJK maçı! Yuh arkadaş. Bu ada ne saçmalıklara gebe yahu.

***

Son gecemde hostel avlusunun merdivenlerinde oturmuş metal mataramdan piizleniyordum. Çalışan ablalar hemen “ne o, parfüm mi içiyorsun yoksa?!” diye laf atıyorlar.

 

WhatsApp Image 2019-07-31 at 20.27.29
IMG_8818

Mataraman, avluda Pops ve arkadaşları

 

‘Arkadaş şuraya geleli üç gün oldu, artık nasıl bir izlenim bıraktıysak vatandaşın üzerinde...’ diyorum kendi kendime.

Mataradan bir yudum daha alırken bu enfes yerde olmanın zevkini çıkartmaya devam ediyorum büyük bir huzurla...

 

AYARSIZ KÜBA-BÖLÜM II

yazının öncesi için bkz. Küba'dan Çatırdama Sesleri

 

Havana’ya vardığımın sabahı Vadedo’dan merkeze yani Eski Kente doğru yürüyeyim diyorum. Zaten yürümeyip de ne yapacağım ki, cepte beş kuruş Küba parası yok, bankadan para çekme ihtimali de yok; dolayısıyla herhangi bir vasıtaya binebilmem için avro değiştirmem gerek (öyle tavsiye etmişlerdi). Yürürken gençten bir eleman laf atıyor, anlamıyorum. Kübalıların diline alışabilmem için biraz zaman geçmesi gerekiyor tabii. Küba İspanyolcasında ‘r’ler ‘l’ diye okunuyor ve konuşurken kelimenin yarısını yutma gibi kötü bir alışkanlık da olunca cümlenin de yarısını yutmuş oluyorlar.

Oğlan benim yanıtıma müteakip ‘abi ben seni bizden sanmıştım’ diyerek muhabbete giriyor. Zaten bu tiple beni Norveçli sanacak değil ya! Arkadaş, nerede bir üçüncü dünya ülkesi var oranın vatandaşı beni hemen kendinden bilir. Neyse efendim sonra hemen büyük bir misafirperverlikle şurada güzel dans mekanları var, şurada nefis bira, aha şuradan da ucuz puro alabilirsin diye açıklamalara girişiyor.

‘Yahu iyi de’ diyorum, ‘ben dans etmeyi pek sevmem, bira içmeyeli yedi yıl olacak, sigara da kullanmıyorum.’ Bana, ‘e ne bok yemeye geldin o zaman’ dercesine tuhaf tuhaf bakmaya başlayınca ‘ama romu çok severim’ diyerek bu bakışı bir nebze olsun kırmaya çalışıyorum. Bir yandan da kendi kendime soruyorum: ‘evet lan, ne işim var burada benim?!’

 

cuba-08

Karnaval ha?!

 

Kaldığım süre zarfında sağda solda, bizim ülkeden ‘karnaval’ için geldiklerini duyduğum gruplar görmüştüm. Ne karnavalı diye kulak kabartınca bunun 1 Mayıs; yani “işçinin-emekçinin, devrimin şanlı yolunda ilerleyen halkın” bayramının kutlaması olduğunu şok içerisinde idrak etmiştim. Karnaval ha, vay anasını! Bir de demesinler mi ‘asıl Fidel yaşarken gelecektik!’ Fidel mezarında takla atmamıştır umarım. Neyse ki 1 Mayıs kutlamalarına gelen gerçekten sosyalizme gönül vermiş bilinçli olduğunu tahmin ettiğim bir takım tipler veya gençlik kamplarında çiftçiye filan yardım eden gönüllüler var (iş miş yaptıkları yok tabii ama olsun).

 

Köşeyi Dönen Adam filminin 1 Mayıs kutlamaları ile biten sonu sansürlenmiştir.

 

Küba’ya birçok ülkeden sağlık nedenleri ile gelenlerin sayısı da azımsanmayacak kadar çok. Bir önceki bölümde belirttiğim gibi Küba sağlık konusunda dünyanın en ileri ülkelerinden, üstelik en ufak bir hastalığın tedavisi için ABD’deki gibi binlerce dolar dökmenize gerek yok burada.

Puro-bira-salsa, kısaca parti ortamı için gelen tayfanın son durağı (erkek/kadın) fahişe arayışı oluyor sanıyorum. Seks turizmi, hem devrim öncesinde hem de sonrasında ülkede varlığını sürdürmüştür, keza halkın çoğunluğu bu mesleği ahlaksızlık olarak görmemektedir. Devriminden sonra ise fahişelik değil ama kadın ticareti yapmak yasaklanmış; Küba Kadın Federasyonu, fahişeleri rehabilitasyon merkezlerinde toplayıp sağlık kontrollerini ve gerekli tedavilerini yapmıştır. Federasyon, fahişelik yapmayı bırakmak isteyenlere gerekli eğitimi vererek fabrikalarda iş imkanı sunmuştur. Bu biçimde Küba’da 1970’lere kadar fahişelik yok denecek kadar azalmıştır. 1970’lerdeyse serbest çalışan fahişeler tüketim maddesi değiş tokuşu karşılığında kimi otellerde çalışmış ama bu sayı oldukça az olarak kayıtlara geçmiştir. Fahişeliğin yeniden hortlamasına SSCB’nin çökmesinin ardından Küba’nın girdiği büyük ekonomik bunalım neden olmuştur. Özellikle 1998 ve 2004 yılları arasında Havana’nın kordon boyu olan Malecon’da veya turistik bölgelerde yaygınlaşan sokak fahişeliği 2007’den sonra devlet tarafından azaltılmıştır. Bütün bunların en kötüsü de seks turizmi için gelenlerin önemli bir bölümünün çoluk çocuk peşinde olmasıdır. Neyse ki Küba yasaları bunu yapanlara veya yaptıranlara on yıldan otuz yıla kadar çıkan cezalarla karşılık veriyor.

 

IMG_8089
IMG_8091

 

‘1 Mayıs için gelmedim, puro-bira-salsaya hiç gelmedim, bari gidip şuradan rom alayım da’ diyorum, ‘buraya gelişimin bir amacı olsun.’ Ülkemizde el yakan Havana Club romu kendi topraklarında göz yaşartacak kadar ucuz. Ama daha da ucuzuna meyve almak için gittiğim pazarda rastlıyorum. Tam meyveleri almış çıkıyorum ki o da ne?! Pazarın oradaki bir tane delikten halka, ‘açık rom’ satıyorlar. Hemen koşa koşa oraya gidiyorum. 1 litre rom üç lira mı beş lira mı ne! Kafamı delikten uzatıp, içeride bir yandan da piizlenmekte olan abilerle göz göze geliyorum: gözleri görüyor gibi, bu iyiye işaret. ‘Bir miktar rom alabilir miyim diyorum, ama şişem yok?’ Eleman büyük bir memnuniyetle bir yerlerden leş gibi bir şişe çıkartıyor ve önündeki kazandan romu doldurup bana takdim ediyor. Pis olsa kaç yazar canım şişe, zaten alkol mikrobu kırar. Anında boğuyorum bunu, tadı da nefis ki nasıl nefis. Yaşasın sosyalizm-kominizm o zaman tamam mı?

***

Dedik de ayılınca tekrar görüyoruz ki o iş öyle değil. Fidel Castro 1953 yılında Moncada Kışlası’na başarısız bir saldırı düzenleyip hapse atıldıktan sonra Küba Komünist Partisi küçümseyici bir dille, ‘maceraperestlerle bu işler olmaz’ diyerek Castro’yu kınamıştı (belki de hatırlayacaksınız, bu Stalinist KP’lerin anababalarından Fransız KP 1968 isyanlarına hemen tepki göstermişti). Peki Küba Komünist Partisi daha sonra Castroların hakimiyetine girdiğinde acaba daha devrimci bir kimliğe büründü mü?

 
castro-moncada

Moncada Kışlası baskını fiyaskosundan sonra tutuklanan Fidel'in hapisten çıkmasında ilk eşinin payı ne kadardı? Bakmak lazım.

1960’larda SSCB’li yönetmen Kalatozov Küba’ya bir belgesel çekmesi için davet edilmişti. 1964 yılında gösterime sunduğu Soy Cuba / Ben Küba’yım filmi gerek SSCB gerekse Küba devleti tarafından veto yemişti.

 

 

2009 yılında Hugo Chavez, Barack Obama’ya çoğu kimsenin pek adını duymadığı bir kitap hediye etmişti: Latin Amerika’nın Kesik Damarları. 1970 yılında Eduardo Galeano tarafından yazılan bu kitap bize göre tam bir külttür. Uruguay faşist diktatörlüğü sırasınca kitap, yazıldığı topraklar olan Uruguay’da ilginç bir biçimde 6 ay boyunca yasaklanmadan dağıtılmış, özellikle hapishanedeki mahkumlara ulaşabilmişti. Zira kitap okumayan faşist zihniyet bunun bir anatomi veya tıp kitabına benzer bir şey olduğunu düşünmüştü. Buna karşın kitap, Küba’daki Casa de las Americas yarışmasında yeteri kadar ‘ciddi’ bulunmadığından direk elenmişti. Bu yarışmadan sonra, Galeano’nun aktardığına göre, Latin Amerika’nın Kesik Damarları asıl ününü Latin Amerika diktatörlükleri tarafından yasaklandıkça kazanmıştı.

 
Hugo-Ch-vez-presents-Bara-006

***

Buraya gelmeden önce planımı yedi düvele duyurmuş, özellikle TKP ve TİP bünyesinde yer alan arkadaşlardan Küba’dan bana kontak bulmalarını istemiştim (görünürde Küba’yla en yakın ilişkisi olanlar bunlar). Çünkü buraya gelen gavur arkadaşlarımdan hiçbirinin bir tane bile arkadaş edinememiş olması açıkçası beni fena şekilde kıllandırmıştı, benim amacım yerli halktan birileriyle arkadaş olmaktı; çünkü onlarla yaptığım samimi sohbetler her zaman okuduklarımdan daha çok şey öğretmiştir bana. Bir ay sonra baskılarım sonuç vermiş, hem TKP hem de TİP kanadından nihayet bir tane kontak gelmişti ve o da ne yazık ki aynı kişiydi.  

Bir yandan da anarşist tayfadan bir kontak bulmuştum. İlginç bir şekilde iki kontak da ziyaretime ilgi gösterdiler. Hatta anarşist eleman, düzenleyecekleri bahar şenliğinde benim de konuşma yapmamı, Küba halkını dış dünya konusunda aydınlatmamı istemişti.

‘İnsanlara güvenmek iyidir’ der eski bir atasözü ve şöyle devam eder ‘ama güvenmemek daha iyidir.’ Keza kontak kişileri Latin menşeili olduğundan anarşizme komünizme filan aldırmadan kendi planımı yapıyorum. Nitekim partili arkadaşların bulduğu kişi belirlediğimiz saatteki buluşmaya gelmiyor, mesaj atmıyor, attığım mesajı okuyup da özür bile dilemiyor, bahane bile bulmaya çalışmıyordu. Anarşist elemansa ne aramalarıma ne de e-postama yanıt veriyordu.

Daha önceki Güney Amerika gezimden şerbetli olduğum üzere bu durum bende hayal kırıklığı yaratmadı ama sinirlenmedim desem doğru söylememiş olurum. Haydi normal vatandaşı geçtik de siz politik duruşu olduğunuzu söyleyen insanlarsınız. Politikacı olmadığınızı varsayarak, durup dururken neden yalan söylediğinizi anlayamıyorum. Yalan söylemek nedir arkadaş! Doğru söyleyeni öldürüyorlar mı orada acaba ki? Bir de benim gibi birine yalan söylesen ne kazanıyorsun, onu da anlamış değilim.

Post-sosyalist ülkelerdeki seyahatlerimde de en çok dikkatimi çeken husus insanların arkadaşının olmamasıydı. Orada millet konuyu komşuyu arkadaşı ihbar edip güya çıkar sağlamaya çalışıyormuş ama burada muhbirliğin döndüğünü çok da düşünmüyorum işin açığı. Bir yandan Latinlere hasıl olmuş bu yalan söyleme ve birbirine güvenmeme hastalığı ne zaman başladı onu da bilemiyorum. Zira bunlar, zamanında büyük gerilla hareketleri kurmuş insanlar, güven olmadan, yalanla dolanla örgüt işleri olacak şey değil.


IMG_8198

Otel açılışını onurlandıran Fidel Castro (arkadaki de tanıdık gibi sanki)

 

Küba turistler için hiç de ucuz sayılmayacak bir yer. Çeşme suyu içilmediğinden sokakta susadığınız takdirde bir litre suya 1 CUC ödemeniz gerekiyor. Ucuz bir şeyler yemek isterseniz hamburger, pizza satan ufak dükkanlar var ki fiyatlar 2 CUC’tan başlıyor (doyurmayan cinsinden tabii). Ucuza doymak isterseniz (lezzet aramadan) 5, 6 CUC’u gözden çıkartmanız gerekiyor. Yabancılar için müze/doğal park/vs girişi 5 CUC’tan başlayan fiyatlarla. Eskinin tatil cenneti Varadero’daki fiyatlar çeşitlilik gösteriyor. Otellerin genelindeyse her şey dökülüyor, içkilerin çoğu çakma, iyi içkiler ekstra ücretli ve çalışanlar oldukça mutsuz. Nasıl mutlu olsunlar ki aldıkları düşük maaşlarla? Kısacası Varadero acayip tuhaf bir yer. Küba devleti yabancı yatırımcılarla beraber her şey dahil otelleri 1990’lerde açmaya başlamış ve bu oteller uzunca bir süre sadece yabancılara hizmet vermişti.

Keza girişi 75 dolardan başlayan fiyatlarıyla ünlü Tropicana’dan bahsetmemek de olmaz. Ben tabii ki gitmedim, gitmem de; zira hayatımda pavyona 75 dolar ödemiş adam değilim. Şimdi burada şov, kabare filan iyi hoş da kelle başı en az 200 dolar bayılıp çıkmak kötü bir turist kafasından başka ne olabilir ki?

 

club-tropicana-havana

 

***  

Sırada beklemek ise artık bir sosyalizm geleneği midir bilemiyorum. Kadim dostum Ülke ile eski St. Petersburg, sonra Petrograd, daha sonra Leningrad ve en son yine St. Petersburg olan kentin bir festivalinin akşamında sandviç almak için saatlerce beklerken ifade ettiği gibi: ‘Petersburg’un sıra geceleri meşhurdur!’ Küba’da da acayip bir ‘sırada bekleme kültürü' hakim.

 

IMG_8059

 

Şöyle ki, Küba’da bedava internet sağlayan herhangi bir mekan gözüme çarpmamıştı. Bu internet işini nasıl çözerim düşüncesi içerisinde mal mal dolanırken şans eseri, bilgisayarlarla dolu bir yer görüp ‘aha’ diyorum, ‘yoksa?’ Selam verip dalıyorum ‘burada internete girebilir miyim?’ diyerek. Görevli burasının sadece öğrenciler için olduğunu söyleyip beni başka bir yere yönlendiriyor. Küba’da internete girebilmek bir ayrıcalıkmış meğerse. Biraz daha dolandıktan sonra sözünü ettiği telekomcuyu bulup içeriye girmeye yelteniyorum ama oradaki görevli (ulan ne çok görevli var) beni dışarı yolluyor: ‘bu işler öyle kolay değil canım’ diyerek. Gerçekten de dışarıda bir çuval dolusu millet sıra bekliyormuş, ama Sovyetik yerlerin aksine burada sıra darmadağınık (derhal öğreniyorum ki bu durumda yüksek sesle ‘en son kişi kim?’ diye sormak gerekiyormuş). En nihayet sıra bana geldiğinde beş saat internet paketi olan sim kartımı almayı başarıyorum.

 

D5A452A7-7B4F-46D0-AB7A-C00D0D65811B 2

Olay 21. yüzyılda geçiyor

 

Kart var ama internete girmek hala o kadar kolay değil. İnternetin çektiği bir alan bulmak gerekiyor ki bunlar da parklarda/otellerde oluyor genelde. Sıcağın göbeğinde it gibi dolanıp internete girilebilecek park bulmam gerekiyor. Bir hafta sonraysa bir başka acı gerçeği idrak ediyorum: telekomcu şirket veya devlet her ne ise, fena şekilde sahtecilik yapıyor bu internet işinde. 5 saatlik internet 5 saat filan sürmüyor. 3 saatte bitiyor. 1 saatlik alıyorum 45 dakikada bitiyor. İşi gücü bıraktım bunları test ettim, zira eski çakallardan kim kaldı, kimi yiyorsunuz olum siz?! Ama yediler, çatır çatır yediler. Hatta o kadar ki, yediğimiz kazıklarla Küba’da otoban bile yapılır. Hayır bu yaşa geldim El Salvador’da değil, Honduras’ta değil Küba’da kazık yedim ya, yanarım da ona yanarım.

***

Bilgisayarların olduğu yerin yanında havalimanına giden belediye otobüsü durağı gözüme çarpmıştı. İtlik olsun diye iki kez turizm ofisine gidip soruyorum havalimanına giden belediye otobüsü var mı diyerek, ilkinde ‘yok ama var, abi çok zor sen en iyisi taksi tut (25 CUC)’, ikincisindeyse ‘var ama 3 CUC ödemen lazım otobüse, e zor tabii’ yanıtlarıyla karşılaşmıştım. Belediye otobüsüne 3 CUC vermek zorunda olmam ise çok saçmaydı. Şimdiye kadar yerli halka benzeme avantajından yararlanarak mı 1 peso verip biniyordum acaba? Deneyerek görelim diyerek otobüs muavinine 1 pesoyu uzatıp biniyorum ve havalimanı yakınlarında otobüsten inip diğer bir aktarma durağına varıyor, oradan da havalimanına giden bir başka otobüse 3 peso vererek toplamda 4 pesoya havaalanına ulaşıyorum. Öyle çok zor filan değilmiş. Turizm ofisi neden doğru bilgi vermekten kaçınıyor onu da anlamıyorum.

 

IMG_8098

Ciguliden limuzin bile oluyormuş eğer istenirse

Taksiler tabii pahalı olur çünkü 1950 model Amerikan arabaları kullanıyorlar diye bir düşüncenin mantığı da yok. Ülkede petrol (petrolü geçtim zaten ülkede hiç bir şey yok, hammadde yok, şeker kamışı dışında belli bir üretim maddesi de yok) başta olmak üzere bir çok kaynak için dışa bağımlıyken bu büyük motorlu araçları neden yıllardır ellerinde tuttuklarını hiç anlayamadım. Halbuki mis gibi cigulilerle bu işler hem ucuz hem de yedek parça sıkıntısı olmadan yürürdü.

***

Bir başka sosyalist devlet geleneği de çayı şekerli içmek midir yahu? Özellikle SSCB’de yaygın olan, kahveyi çayı size sunmadan önce içine hayvan gibi şeker atıp, gözünüzün önünde karıştırıp vermek burada bir nebze olsun daha iyi. En azından gözünüzün önünde karıştırmıyorlar şekeri. Es kaza ‘cafe cubana’ istediniz mi, içine şeker kamışı sıkıldığından şüphelendiğim şerbet gibi kahve gelir, aman dikkat!

***

Beterin beteri hep beni mi buluyor, kendimden şüphelenmeye başladım. Coppelia diye bunların ünlü bir dondurmacısı varmış, ben de sonradan öğrendim, orada kazık da değil daha beterine denk geldim. Eve en yakın yerde internete girmek için gittiğim parkın yakınında burası dikkatimi çekmişti. Şurada bir dondurma yiyeyim diyerek parkın içindeki mekana doğru yöneliyorum ama girişteki görevli beni durduruyor ve Kübalı olup olmadığımı soruyor. ‘Değilim’ diyorum, zaten aksandan kabak gibi çıkıyoruz ortaya. ‘Burası yalnızca Kübalılar’ için demesin mi!

Eskiden CUC-CUP ayrımı filan daha belirginmiş artık o ayrım pek kalmamış tamam, sadece parası olanlar dışarıda yemek yiyebiliyor, Varadero’ya veya daha başka yerlere seyahat edebiliyor onu da anladık, Kübalılar karne ile istihkaklarını temin ediyor eyvallah da, ulan sikik dondurmacıya bir yabancıyı almamak ne demektir onu kafam almadı işte! Ancak İtalya’nın, Fransa’nın güneyindeki kaba, ırkçı ve faşist yerlerde görebileceğiniz bu ayrımcılığı sosyalist bir ülkede görmek hakikaten insana koyuyor. E o zaman hiç alma ülkeye yabancıyı kardeşim. “Yabancıdır, tabii ki daha fazla ödemek zorunda” kafasına hiç girmiyorum bile, buna onay verenleri de anlamıyorum. Zaten daha önce dediğim gibi hiç bir şeyin ayarı yok Küba’da. Madem inek gibi sağıyorsun yabancıyı o zaman ayrımcılık yapma, yapıyorsan da alenen yapma, ne bileyim. Kızdım yahu.

Kısaca eğer romantik bir sosyalist değilseniz, puro-dans-alkol-parti ortamını sevmiyorsanız, illa Karaip denizine Küba’da gireceğim demiyorsanız, sağlığınız da yerindeyse Küba size şiddetle tavsiye edebileceğim bir ülke değil. Yok efendim son kalan sosyalist ülkelerden birini göreyim gibi bir düşünceniz varsa (ki bu iyice ayıp çünkü burası sirk veya hayvanat bahçesi değil!) sosyalizmden çok, hissedeceğiniz şey kazık yeme potansiyelinizin sınanacağıdır.

Bu da size kalmış.

 

 

Film/Belgesel Önerileri:

Fidel, 1971 Yön. Saul Landau, Nina Serrano

Cuba and the Cameraman, 2017 Yön. Jon Alpert

Che!, 1969 Yön. Richard Fleischer

Soy Cuba, 1964 Yön. Mikhail Kalatozov

 

Kitap Önerileri:

Jean Paul Sartre Küba’yı Anlatıyor

KÜBA’DAN ÇATIRDAMA SESLERİ

 

Dakka bir gol bir. Jose Marti Havalimanı’nda pasaport kontrolünde yine beni kenara ayırıyorlar. Bu seferki hikaye de pasaportumun yepyeni olmasından mütevellittir herhalde diye düşünüyorum beklerken. Halbuki Ankara’daki elçilikte vizeyi verirlerken  eski pasaportunuzu da götürün diye bir uyarıda bulunmamışlardı,. Nitekim genç polis komiseri eski pasaportumun yanımda olup olmadığını soruyor. ‘Yahu neden taşıyayım ki?’ diye yanıtlıyorum basitçe. Sonra ne iş yaptığımı soruyor, yanıtıma müteakip ‘Küba’ya hoşgeldin’ diyor.

Havalimanından kente belediye otobüsü ile ulaşımın çok ama çok zor olduğunu okumuştum, bütün forumlarda ‘seve seve taksi tutmalısınız’ yazıyordu. Oradaki görevlilere: ‘taksi için para değiştirmem gerekir mi?’ diye soruyorum, gerek olmadığını söylüyorlar. ‘Kentte değiştir böylece komisyon da ödemezsin. Taksiye de avro olarak ödeme yap.’ Taksi fiyatı sabit: 25 avro! 12 km yol için sert meblağ ama bu daha bir başlangıçmış meğerse.

 
gettyimages-99646616-640x640

2011’de koyulmuş

Kente doğru yol alırken taksici ile laflıyoruz. Kalacağım yer Devrim Meydanına (Plaza de la Revolucion) oldukça yakın. Gözüme ışıklı Che Guevara ve Camilo Cienfuegos siluetleri çarpıyor. Kimse fotoğrafını çekmediğinden midir nedir, Cienfuegos’u göreceğimi beklemiyordum, şoföre soruyorum ‘Burada Cienfuegos var mıydı önceden?’ Şaşırıyor: ‘Sen nereden biliyorsun Cienfuegos’u?!! Bütün yabancılar Che’yi bilir ama kimse onu tanımaz!’

Cienfuegos, kısaca söyleyecek olursak, Batista güçlerine karşı çarpışan Fidel’in ordusundaki en önemli komutandı. Ama Küba’nın tam bağımsızlığını istemesi dışında kendini belli eden herhangi bir politik çizgisi yoktu. Keza gerillalar iktidarı aldıktan sonra muhaliflerin şiddet yoluyla cezalandırılmalarına karşı çıkmıştı. Raul daha çok arka planda kalmayı sevdiğinden ve Che de Arjantinli olduğundan Küba halkı en çok bu neşeli, gece hayatını ve eğlenmeyi seven genç komutana sempati duymuştu. Öyle ki popülaritesi Fidel’le kıyaslanıyordu. 

 

Castro-huber-matos-camilo-cienfuegos

Üçü bir arada: Cienfuegos, Fidel ve Matos

Havana’yı aldıklarından sonra Camaguey Başkomutanı Huber Matos Fidel’e karşı muhalefet yapmaya başlamıştı. Fidel, Matos’un bir isyan çıkartacağından korkuyordu, dolayısıyla Cienfuegos’u Matos’u tutuklaması için görevlendirdi. Cienfuegos da Camaguey’e giderek Matos’u tutukladı (Matos 1979’a kadar 20 yıl boyunca hapis yatmıştır), ancak dönerken yolculuk yaptığı uçak Florida boğazı açıklarında kayboluyor ve bir daha Cienfuegos’tan haber alınamıyordu. Tüm hummalı aramalara rağmen uçağın parçası bile bulunamamıştı.

 
castro-matos_moderates_03.jpg__2000x1384_q85_crop_subsampling-2_upscale

Matos ve Fidel

Konuyla ilgili birçok spekülasyon mevcut. Hatta bir çok kişi tarafından Cienfuegos’un, Fidel tarafından düzenlenen bir komploya kurban gittiği bile söyleniyor. O sıralar Fidel Castro, kardeşi Raul veya Che’nin aksine komünist değil bilakis sol Kemalist çizgide CeHaPe’ye yakın bir görüşte gibiydi. Şaka bir yana Fidel, sanıyorum 1960’a kadar Küba’nın tam bağımsızlığını istemesi dışında sosyalizm/komünizm lafını ağzına almamıştı. Hatta Sierra Maestra dağlarından yaptıkları radyo yayınlarındaki propaganda konuşmalarında asla ABD karşıtı bir söylemde bulunmamış, iktidarı aldıktan sonra Eisenhower’le bile görüşmeye gitmiştir. Bu görüşme isteği Eisenhower kendisini kabul etmediği için gerçekleşmemiştir ama zamanın Başkan Yardımcısı Nixon, Fidel’i ağırlamıştır. Fidel ABD ziyareti boyunca verdiği demeçlerde ABD karşıtı olmadığını İngilizce olarak dile getirmişti ve bu ziyareti ABD ile iyi ilişkiler kurmak için yaptığını belirtmişti.

 

 

Ama fazla bir zaman geçmeden işler tersine döndü. Sosyalizmin ilanı, Füze Krizi, Domuzlar Körfezi ve elbette ki SSCB ile yakınlaşma oldukça hızlı bir biçimde ilerlemişti.

 

 

Bildiğimiz gibi birkaç istisna dışında sosyalist örgütlerde/devletlerde asıl belirleyici olan hep arka plandakiler olmuştu vitrindekiler değil. Arka plandaki en kızıl unsur da Raul Castro’dur.

 
Fidel Castro, Raul Castro

Ben demiyorum fotoğraf diyor!

Benim şahsi fikrim Küba Sosyalist Devrimi’nin 1959 yılında değil de (çoğunluğu sosyalist olmayan gerillaların Havana’ya girdiklerinde ilk yaptıkları parlamento binasına Küba bayrağı ve Jose Marti’nin portresini asmak olmuştu, Küba’nın Komünist Parti tarafından idaresi 1965’te başladı) uzun yıllara yayılan bir süreçte gerçekleştiği yönünde. Fidel’in gerilla savaşı verdiği sırada gazetelerde çıkan yazıları veya radyo konuşmaları (o zamana dek medya araçlarını bu kadar verimli kullanan bir lider görülmemişti) Küba halkını etkilese bile kentlerde toplu bir ayaklanmaya neden olmamıştı. ABD uzun zamandır rahatsız olduğu Batista’dan desteğini çekince toplam sayıları bini geçmeyen gerillaların sadece altı yüzü Havana’ya girmişti. Havana’da o sırada on beş binden fazla silahlı asker ve polis bulunmaktaydı. Ancak öyle ciddi bir çatışma bile olmamıştı çünkü onları idare eden kişi bir hafta kadar önce milyonlarca doları alıp ülkeden tüymüştü. Ülkedeki zenginler de o sırada bir tepki vermemiş, sonra onlar da birer birer kaçmıştı. 

march-2019-fidel-workers

Oraktır, çekiçtir, en olmadı bir çark filan olaydı ortamda.

İlginçtir, Batista kaçtığı zamana kadar sanki yüz yıldır Küba’yı diktatörlükle yönetiyordu gibi bir düşünce vardır ortalıkta. Aslında fakir bir çiftçi ailesinden gelen bu kara kuru adam, 1933’te gerçekleşen ve bir çavuşken başını çektiği ‘Çavuşlar Darbesi’nden Küba’nın en güçlü politik figürü olarak çıkmıştı. İlk kez 1940 yılında Küba’nın başkanı seçildiğinde içinde Komünist Parti’nin de olduğu Demokratik Sosyalist Koalisyon’un tam desteğini almıştı. 1944 yılına kadar Küba’da kadın haklarının iyileştirilmesi, iş gününün sekiz saate indirilmesi, sağlık reformu ve tıp eğitimi konusunda sayısız reformu gerçekleştirmiş ve sosyal bir devlet kurma yolunda büyük aşamalar kaydetmiştir. O yıllarda Küba ordusunda ve polis kuvvetlerinde ilk kez zenci ve melezler yüksek rütbeler almaya başlamıştı.  En önemli hamlesi ise 19. yüzyıl sonundaki ABD işgalinden bu yana Küba Anayasası’nda yer alan, ABD’nin Küba’ya doğrudan müdahale hakkını kaldırmasıydı. 

young-batista-1
bat2

Batista’nın kötü şöhreti iktidara ikinci kez, ancak bu kez askeri-diktatör olarak gelmesi ile başlıyor ve bu kötü şöhret ilk döneminde yaptığı iyi işleri bile unutturuyor. JFK bunu alenen dile getirmiş: “Fidel Castro’nun Sierra Maestra’da haklı bir şekilde adalet çağrısı yaptığı ve özellikle Küba’yı yolsuzluktan kurtarmak için yanıp tutuştuğunu ifade ettiği beyannameyi onaylıyorum. Hatta daha da ileri giderek şunu söylemek isterim: Batista, bir ölçüde Birleşik Devletler’in bazı günahlarının vücut bulmuş halidir. Şimdi bu günahların bedelini ödemeliyiz. Batista rejimi konusunda ilk Kübalı devrimcilerle aynı fikirdeyim. Bu son derece açık.”

Yani derin devlet Kennedy’yi boşuna öldürmemiş! Diyeceksiniz ki ‘Domuzlar Körfezi rezaleti JFK döneminde olmamış mıydı?’ Doğru ama bu Nixon’un Başkan Yardımcılığı yaparken planladığı bir harekattı. Nixon Başkanlık seçimini kaybedeceğini asla ve asla düşünmediğinden harekatı Pentagon’a kabul ettirmişti. Yani Miami’deki Kübalıların çıkartma yapmak için CIA tarafından eğitilmeleri ta Nixon döneminde başlamıştı. Beklenmedik bir şekilde Başkan seçilen JFK de Pentagon tarafından harekata onay vermesi için zorlanmıştı.

cropped_John_F_Kennedy_cigar

Rahmetlinin 1962 ambargosunu imzalamadan hemen önce 1200 tane Küba purosunu sakladığı söylenir.

Halkın içinden gelen fakir ve solcu bir askerin klişe bir hikaye gibi zengin ve faşist bir diktatöre dönüşmesi pek ilgi çekici gelmiyor tabii. Asıl ilginç olan, sonradan zengin olmuş bir şeker kamışı tüccarının kendi soyadını yıllarca vermediği gayri meşru oğlunun Cizvit okulunda yetiştirildikten sonra avukat çıkması, sonra maceracı bir gerilla mücadelesi verip yıllar içinde dünyanın en önemli komünist liderlerinden birisine dönüşmesidir sanırım. Demeçleri, aşkları, gelgitleri ile Fidel Castro 1976 yılına kadar Küba’da başbakanlık yapmış (gerillalar iktidarı ele geçirdikten sonraki ilk başbakan Jose Miro Cardona’ydı) daha sonra 2008 yılına kadar başkan koltuğunda oturmuştur (1959’dan sonraki ilk başkan çok kısa bir süreliğine Manuel Urrutia Lleo, ikincisi ise Fidel Castro yerini alana dek Osvaldo Dorticós Torrado idi). Yani, adamın aşığına: ‘Yo soy Cuba / ben Küba’yım’ demesi boşuna değilmiş.

marita lorenz

Marita Lorenz'in hayat hikayesini okumanız şiddetle tavsiye edilir.

 

Küba tarihi o kadar kaotik ve iç içe geçmiş ki kısaca değinelim derken derinlere doğru ilerlemeye başladık bile. Aman!

Günümüze dönecek olursak, Havana’nın genelinde çok acayip bir yoksulluk hakim. Tuttuğum odanın bulunduğu ev Vedado’da. Zamanında varlıklı ailelerin mekanıymış bu bölge. Evler çok odalı ve büyük. Demek ki burada oturanlar eski varlıklı ailelerden geliyor ya da devrim sonrasında buralara konuşlandırılmışlar. Ne olursa olsun son yıllarda bu büyük evlerdeki odalarını kiraya verebilenler aldıkları bir veya iki günlük kira ücreti ile bir aylık maaşlarının üzerinde bir kazanç elde edebiliyor. Yani kısacası evini kiralayanlar bir çeşit zengin sınıfını oluşturmaya başlamış bile. Diğer bir durumu iyi olan tayfa ise, zamanında Florida’ya kapağı atmış olanların akrabaları.

061617mariel_960x540

1970’lerin sonuna doğru ABD’nin Küba’yı kapalı bir diktatörlük olarak sürekli suçlaması ve 1980’de 10.000 Kübalının Havana’daki Peru Elçiliği üzerinden iltica talebinde bulunmasına tepki olarak Fidel Castro 15 Nisan’dan 31 Ekim’e kadar sınırlarını açacağını duyurmuştu: Bizi istemeyeni biz hiç istemeyiz! Bu süre zarfında Mariel Boatlift Krizi adı verilen ve deniz yolu ile gerçekleşen göçte 125.000 Kübalı ABD’ye kaçmıştır. Bir yandan Fidel’in de ülkede ne kadar katil, psikopat ve akıl hastası varsa teknelere doldurarak ABD’ye postalaması ABD Başkanı Jimmy Carter’ın başını oldukça ağrıtmıştı.

Küba'dan gelip Miami'ye çöken çakalların hikayesi Scarface filmine konu olmuştu.

Küba’da uzun zamandır Florida’daki akrabalardan gelen aylık 200-300 dolarla resmen ihya olan insanlar var, çünkü memur/işçi/doktor maaşının 30-40 ABD doları olduğu bir yerden bahsediyoruz. Bunun yanı sıra Küba’da yıllardır kullanılan iki para biriminin ayrımı durumu iyice belirsizleşmiş durumda. CUP, halkın kullandığı para birimi olan peso iken CUC değiştirilebilir para birimi olarak sadece yabancıların kullanımına sokulmuştu. Yani eskiden yerli halk peso (CUP) yabancılar ise convertible peso / chavito (CUC) olarak ödeme yapıyordu. 

CUC

Ernesto'yu paranın üzerine basmak pek hoş olmamış gibi.

Bu iki para biriminin arasında 1/25 oranında bir fark var; 1 CUC şu anda 1 avro civarında, daha önce 1 ABD dolarından işlem görüyormuş. Şimdiyse herkes hem CUP hem de CUC olarak ödeme yapabiliyor. Eskiden yerli halkın CUC’la çok da işi olmuyormuş. Şimdiyse hem yerli hem de yabancılar iki para birimini de kullanmak durumundalar. Eskiden sadece yabancıların kabul edildiği Varadero’daki ‘lüks’ otellere artık yerliler de girebiliyor (parası olanlar tabii ki). İyi bir restoranda yemek yemenin maliyeti ise 10 CUC’tan başlıyor.

İşin daha ilginci ulaşım. Havana’da belediye otobüsü fiyatı 1 peso yani 25 kuruş gibi bir şey, ama yabancıların çok tercih ettiği bir ulaşım aracı değil nedense. Bir başka yaygın ulaşım aracı taksi dolmuş olan ‘taxi collectiva’. Bunun ücreti yerliler için 5 CUP iken yabancılar için 3 veya 5 CUC civarı olabiliyor (artık ne denk getirirlerse, şoför tipine filan bakıp karar veriyor galiba). 

IMG_8187

Önde mafyatik 50'lerden kalma benzin canavarı Chevrolet, arkada Sovyetik günlerden Moskoviç. Bunların her ikisi de şehirlerarasında taksi-dolmuş olarak kullanılıyor.

Şehirlerarası seyahatler herkes için CUC üzerinden hesaplanıyor. Mesela Havana-Trinidad arası 350 km olan ve yedi ila sekiz saat süren otobüs yolculuğunun ücreti 25 CUC, bunu taksi dolmuşla yaparsanız dört saat kadar sürüyor ve 35 CUC. Ama daha kısa bir mesafe olan Varadero-Havana arasında taksi tutarsanız 90 CUC, taksi dolmuş bulabilirseniz 30 CUC. Niye bu kadar pahalı? Çünkü Varadero turistik yer! Buraya gelebilenin balyası vardır, onu da harcamaya gelmiştir, nokta.

Küba’da kör tuttuğunu öpüyor, hiçbir şeyin ayarı yok: Varadero’da tuk-tuk çeviriyorum kadın 10 CUC istiyor yürüyerek geldiğim 3 km yere. Taksi çeviriyorum 4 CUC diyor klimalı araç şoförü. Bütün yabancıları embesil filan sanmak köylü kurnazlığı mıdır, çakallık mıdır yoksa mallık mıdır bilemiyorum. Gerçek sosyalizm bu olmamalı.

IMG_8086

Liberta önünde bekleyenler.

Zenginleşen tayfa dışarıda yiyebiliyor demiştik, ayda 30 CUC maaş alan vatandaş ise liberta denilen dükkanlardan karne ile aylık tayın istihkakını alabiliyor. Bebeğin/çocuğun günlük süt ihtiyacından gencin/yaşlısının etine kadar her türlü besin ihtiyacı detaylı olarak hesaplanıyor ve halka eşit ve adil bir biçimde temin ediliyor. Yani devlet vatandaşını zinhar aç bırakmıyor ki gerçek sosyalizm buna benzer bir şey olmalı zaten. 

Ama fakir halk bakıyor zengin dışarıdaki restoranlarda karne ile temin edilemeyen karidesi, ahtapotu götürüyor; e canı çekiyor bunun da tabii. Neden, çünkü insan dediğin azla yetinmez, hep daha fazlasını ister. Bir yandan da televizyonda ABD propagandasına maruz kalıyor, bunların (tıpkı bizimki gibi) ABD’lilerin bokunu pisliğini temizleyen gurbetçi akrabaları ABD’deki hayatlarını övünce bunların da kafası karışıyor zaar. Bilmiyor ki dünyanın en iyi sağlık sistemlerinden birine sahip olan ülkesinde bedavaya bu hizmeti alabildiğini. Ulan paran yoksa ABD’de seni morga bile koymuyorlar ne hastanesi! ABD’deki ırkçılığa/ayrımcılığa değinmeye gerek bile yok.

Çok kafanız karışmasın ‘ne diyor lan bu övüyor mu dövüyor mu?’ diye. Ben ne gördüysem onu yazıyorum ve dürüst olmaya çalışıyorum. Anarşistiz dediysek… 

Micheal Moore'un Sicko belgeselinden Küba ile ilgili bölüm.

Ve o kocaman ABD, dünyanın süper gücü ABD, dünyanın en büyük silah üreticisi olan ABD bu küçücük ülkeye yıllardır ambargo uyguluyor hiç utanmadan. Çünkü biliyorlar ki bu küçük ülke diğer ülkelere örnek olabilir, hatta tanrı korusun komünizm belası bulaşıcı bir hastalık olarak kendi topraklarına bile sıçrayabilir. Aman aman! Obama’nın herkese sağlık güvencesi sağlayacağını duyan sağcıların ‘ülkeye komünizm geliyor, ben neden fakirin sağlık ücretini ödeyeyim’ diyerek ayaklanmalarını, Beyaz Saray’ı taşlamalarını hatırlayın. O sağlık güvence sistemi parlementodan tam olarak geçmedi sonuçta, geçirtmediler! Bir yandan o rezil sistemiyle ABD’de bulunan obez sayısı dünyadaki aç insan sayısı ile kıyaslanabilecek kadar çok.

Küba ise Bloomberg’in 2019 sıralamasında en sağlıklı 30. ülke olarak gösteriliyor ki bir sürü Avrupa ülkesinin bile önündeler. Akciğer kanserine karşı 2011 yılında buldukları aşıyı (Küba’da ücretsiz) yurtdışında bir dolardan satmak istemeleri büyük ilaç şirketleri tarafından protesto edilmişti (çünkü kendileri binlerce dolardan satabilecekken Küba haksız rekabet yapıyormuş, yuh!). Kırktan fazla ülkeye doktor veya hemşire gönderebilecek kadar çok sayıda doktor-hemşire yetiştirebiliyorlar. Anneden bebeğine AIDS ve frenginin bulaşmasını önleyen ilk ülke olmasının yanı sıra Çernobil’de 1986 faciasında radyasyona maruz kalan 24.000 çocuğun bakım ve tedavilerini de üstlenmiş, SSCB çöktükten sonra girdikleri büyük ekonomik darboğazda bile çocukların tedavilerini yarım bırakmamışlardı. Çocukları karşılarken koca Fidel’in göz yaşlarını gizlemek için kameraya arkasını dönmesi beni bile duygulandırdı.

 

Lan bu dünya nasıl bir dünyadır...

 

 

I. BÖLÜM'ün sonu. Devamı II. BÖLÜM'de AYARSIZ KÜBA

 

İlgilenenler İçin:

Granma Fidel liderliğindeki gerillaların Meksika’dan Küba’ya geçmek için bindikleri teknenin adı, Küba devletinin sesi olarak internet sitesine de adını vermiş: http://www.granma.cu/

Camilo ile ilgili belgesel: https://www.youtube.com/watch?v=5O8jRWHt_fc

Fidel’in fırtınalı aşkı: https://www.youtube.com/watch?v=7zYS2Ipsvm0&pbjreload=10

JFK'nin demeci: “I approved the proclamation which Fidel Castro made in the Sierra Maestra, when he justifiably called for justice and especially yearned to rid Cuba of corruption. I will even go further: to some extent it is as though Batista was the incarnation of a number of sins on the part of the United States. Now we shall have to pay for those sins. In the matter of the Batista regime, I am in agreement with the first Cuban revolutionaries. That is perfectly clear.” (24 Ekim 1963)

 

İRAN (OVERRATED) BÖLÜM II

Ulaşım

2015’te ara verilen tren seferleri TCDD ile yapılan karşılıklı anlaşma neticesinde 2018 yılında Van-Tebriz olarak İran Tren Yolları tarafından tekrar başlatıldı. Tren Van’dan 21:30’da kalkıyor ve sabaha karşı 04:00 sularında Tebriz’e varıyor. Bilet ise yalnızca TCDD’nin yurtdışı satışı yapan gişelerinden alınabiliyor. Hava yolunun bir başka alternatifi ise Doğu Beyazıt’tan Tebriz’e kalkan otobüsler. İran içinde ise uzun mesafeleri uçakla almak mantıklı gibi. Otobüsler genelde konforlu ve trenler de hiç fena değil. 

 

İletişim

Ülkemizde kimilerinin iddia ettiğinin aksine, İran’da Türkçe yaygın olarak konuşulmuyor. Türkçe konuşulan yerler Azerbaycan (nüfusun %16’sı, ama Azeriler Farsça da konuşmakla yükümlü) ve Erdebil Bölgesi. Şiraz-İsfahan taraflarında Türkçe konuşan Kaşkay (Qashqai) halkına rastlamak mümkün. Tahran’da ise özellikle esnaf arasında Azeri ve Türkmene denk gelmek olası. Bunların dışında İran’da konuşulan hakim dil Hint-Avrupa kökenli olan ve Kürtçeye (Kürtler İran nüfusunun %10’unu oluşturuyor) yakın bir dil olan Farsça’dır (nüfusun %61’inin ana dili) ve bu dilin, Ural Dil Ailesi grubundan olan dilimizle, kullandığımız ortak kelimeler haricinde alakası yoktur. Bu ortak kelimelerin dilimize girmesi özellikle günümüz İran topraklarında hakimiyet kuran Selçuklu İmparatorluğu’nun Farsçayı devletin resmi yazışma dili olarak kullanılması ile başlamıştır. 

Azerbaycanlılar veya özellikle Erdebilli Türkmenler konuştukları dile Türkçe, bizimkine ise İstanboli diyorlar, yani İstanbulca. Eh, doğru söze ne denir.

Kaşkay dili ise Azeri Türkçesine benziyor ama halkın kılık kıyafeti nedense Kürtleri anımsattı bana (çakal turizm şirketlerinin nomad turları diye düzenlediği turlar var Kaşkaylara ama fiyatları fecii). Bu arada İran nüfusunun %6’sını oluşturan Lurlar ve %2’sini oluşturan Beluşlar da ülkenin diğer etnik zenginliklerindendir. Gerçi anadili artık Farsça olmuş bir sürü etnik grup hala mevcut ama asimilasyon bir ulus-devlet geleneği olarak halkları feci biçimde baskılıyor, kimlikleri yok ediyor.

 

Kaşkaylar

Görülmesi Gereken Yerler: Qeshm / Keşm Adası

Biraz önce bahsettiğim farklı etnik gruplardan bir kısmı İran’ın güney bölgesinde yaşayan Hindistan kökenli halklar. Derileri oldukça koyu olan bu insanlar sanıyorum Orta Çağ’da bölgeyi iskan edinmişler. Farsçayı kendilerine has bir şive ile konuşuyorlar ve giyim kuşamları oldukça renkli.

 

IMG_6039 2

 

Adanın ana geçim kaynağı Laft adlı yerleşimde döndürülen kaçakçılık. İran’da bulunması zor veya pahalı olan bir şeyi istediğinizde buraya sipariş geçiyorsunuz (bir takım karanlık yollardan tabii). Adada sıkça rastlayabileceğiniz plakaları silik veya hiç olmayan pikaplar benzin istasyonundan doldurdukları benzini balıkçı teknelerine yüklüyor ve karşıdaki Umman toprağı olan Khasab’taki kaçakçılarla değiş tokuş etmek sureti ile ekmeğine bakıyor. Söylentiye göre işin başında Devrim Muhafızları bulunuyormuş. Diğer önemli geçim kaynağı ise balıkçılık.

 
IMG_5878 2

Beyaz İranlılara 'sizin orada deveye biniyormuşsunuz' deyip kafayı yedirmek ister misiniz? (aynı biz ama tek fark, güneyinde gerçekten de develer var)

 

Keşm adası UNESCO'nun tescillenmiş Global Geoparklarından birisi. Adada sadece dört çekerli araç ile gidilebilen Namakdan adlı tuz mağarası var. Onun dışında Chahkouh/Çaku Kanyonu, Hara mangrov ormanı, Yıldız Vadisi görülmeye değer yerler. Bütün bu yerleri araba kiralayarak bir gün içinde ziyaret edebilirsiniz. Tabii bir de yunus izlemek için yakınlardaki Hengam adasına yapılan tekne turları var. Yunuslar saat 11:00’e kadar mesai yaptığından daha erken gitmekte yarar var. (Sürücülü araç kiralamak için tavsiyem Türkçe ve İngilizce de konuşan Meyhan'dır +989039132474, selamımı iletin yardımcı olur.)

 
IMG_5797 2
 

Adaya Bander Abbas kentinden tekne ile geçebiliyorsunuz. Ama kentte kalmasanız da olur hatta kalmayın derim, zira pek bir şey yok.

 
IMG_5930 2
 

Güney kıyı bölgesinde ve adalarında Portekizlilere ait Ortaçağdan kalma kale kalıntıları görme imkanınız var.

 

Hurmooz / Hürmüz Adası 

Yine Bander Abbas’tan veya Keşm Adasından tekne ile direk geçebileceğiniz bu ada, zamanında hippiler tarafından keşfedilmiş ve şimdi ise popülerite patlaması yapmaya aday. Adada eskiden sadece kamp yapmak veya yerel halkın kiraladığı odalarında kalmak mümkünken son yıllarda bir kaç hostel ve kısa bir süre önce de adanın ilk oteli açılmış. Sanıyorum yakında yeni oteller açılmaya başlayacak veya ada bir eko-turizm merkezi olacak. Yani adaya bir an önce gitmekte fayda var; zira burası hayatımda gördüğüm en değişik, en tuhaf adalardan birisi.

 
IMG_6016

 

Kırmızı ada diye bilinse de adanın jeolojik yapısı çok renkli. Kendinizi direk başka bir gezegende gibi hissetmeniz olası. Hatta farklı yerlerde farklı gezegenlerdeymişsiniz gibi izlenimlere kapılmanız kaçınılmaz. Ada halkı gerçekten misafirperver ve taruf denilen geleneği halen uygulamaktadır.

 

IMG_6035 2
IMG_6008

 

Adayı gezmek için eğer profesyonel dağ bisikletçisi değilseniz kesinlikle bisiklet kiralamayın. Çok fazla yokuş var ve bunun yanı sıra ziyaret edilecek yerler iyi işaretlenmemiş, kaçırabilirsiniz. En iyisi tuk-tuk kiralamak. Tuk-tukçular genelde adanın sağ tarafından gidiyor ve adayı turlamadan dönüyor. Anlaşma yapmadan önce sol tarafı görmek istediğinizi de belirtin, bu şekilde adada yaşayan ve soyu oldukça azalmış olan geyikleri görme şansınız artar. Adanın yemekleri ise bence İran’da yiyebileceğiniz en leziz yemeklerdir. Özellikle karides konusunda uzmanlar. Eklemeden geçmeyeyim, yemeklerde baharat olarak adanın kumundan da kullanıyorlar, dünyada yenilebilir kumun olduğu yerlerden biriymiş burası.

 
IMG_5936 2
IMG_6064 2

 

ŞİRAZ

Bence İran’ın açık ara en overrated yeri Şiraz kentidir. Kentte ilgimi çeken pek bir şey yok, bilakis müzedir, camidir, bahçedir nereye girmek isterseniz fiyat hep aynı ve yabancıya çok daha pahalı tabii ki. Eğer tipiniz İranlıyı andırıyorsa ‘yek nefer’ diyip İranlı fiyatından yararlanabilirsiniz. Ama yabancı olduğunuzu çakozlarsa girmeyin hiç bir yere, değmez. Çekmişler güzel filtrelerle, instagram filan derken yok pembe camii, yok morlu bahçe, geçiniz efendim. Hiç mi bahçe görmedik. Ayrıca camiye para verilip mi girilirmiş!

 
IMG_6173 2
IMG_6313 2

Persepolis ve Nekrepolisi

Persepolis

Şiraz kötü dedik ama sanıyorum Persepolis’i görmek için Şiraz’a uğramak şart. Antik alana en kolay ulaşım ise Şiraz’dan bir taksi ayarlayıp uygun bir fiyata anlaşmakla alakalı. Sadece Persepolis’i değil Necropolis’i de ziyaret ediniz.

 

IMG_6210 2
IMG_6196 2
IMG_6184 2

İlk resimde Ahameniş İmparatorluğunun içindeki halklardan biri olan Lidyalıların Krala getirdiği hediyeler. Diğer rölyeflerde bizim topraklardan Karya, Kapadokya ve Ermeni halkları da mevcut. İkinci resim o zamanlar perspektif bulunmadığından askerlerin önlü arkalı çizimi. Son resimde ise simgesel anlamı olan erkek aslanın ceylana arkadan saldırması. Normalde erkek aslanlar avlanmaz, avlandıkları takdirde ise avına arkadan değil direk gırtlaktan saldırır. Bu rölyeften sanıyorum bütün Persepolis'te on iki tane var.

 

Galat / Qalat Köyü

Sanırım eski bir Ermeni yerleşimi olan köy şu aralar İran cigaratörlüğünün başkenti olarak ün yapmış. Henüz köy girişinde ortalığı sis almış gibi bir görüntü hasıl oluyor ama bu ortamdaki fosurdatmanın bir sonucu, başka da bir şey değil. Burası mollaların da pek uğradığı bir yer olmasa gerek; zira kızlı erkekli, genç yaşlı bir sürü grup burada piknik yapıyor. Ortamda yeni trend olan şekilli kafe ve restoranlar mevcut.

Buraya kentten kalkan belediye otobüsü ile kolayca ulaşmak mümkün. Taksi filan tutmaya hiç gerek yok zira ne kadar kalacağınızı bilemezsiniz. Çünkü köyün hemen dışında güzel bir patika ile ulaşabileceğiniz bir kaç tane şelale de mevcut.

 

IMG_6347 2
 

YEZD

Dünya’daki en ilginç yerleşimlerden birisi olan Yezd’in eski kent yapısı tamamen kerpiçten oluşuyor. Aynı zamanda kent dünyanın en kadim tek tanrılı dini olan Zerdüştlüğün de merkezi. Kutsal yerleri olan Ateşkadeh (ismi aynen bu) içindeki ateşin dört yüz yıldır sönmediği söyleniyor. Kentte Zerdüştlüğü tanıtan bir müze bunun yanı sıra kent dışında ise sadece bir kaç tanesi ziyaret edilebilen Zerdüştlerin mezarlığı diyebileceğimiz Dakhme’ler var. Ahmak batılılar bunlara sessizlik kuleleri adını takmışlar ama dahkme yargı yeri anlamına geliyor. Normalde ulaşımı çok zor olan bu yerlere ölüler konuyla ilgili din adamlarınca çıkarılıp bırakılıyormuş. Bu teknik devletçe 1950’lerde yasaklanmış.

 
IMG_6475
IMG_6521

Foto 1: Ateşkadeh                                                                                    Foto 2: Dahkme

IMG_6435

Yezd genel görünüm

 

Yezd’den bir günlük araba turu ile ziyaret edebileceğiniz Kharanak, Meybod gibi yerleşimlerin yanı sıra, asıl çoğunluğu Hindistan’da olan Zerdüştlerin hacı olmak için geldikleri Chak Chak da görülmeye değer yerlerden. Çöl turu veya kampı yapmak isterseniz Yezd doğru seçim olacaktır. (Sürücü için Mohzen'le irtibata geçilebilir: +989133522985, Mohzen'le bayağı bir dolandık. Bir gün buna 'ya burada dini malzeme satan yerler varmış' diye soruyorum hemen 'abi kamçı mı alacaksın? diye atlıyor. Arkadaş alnımızda BDSM'ci diye mi yazıyor anlamadım. Evet, orada Kerbela anmaları esnasında kendini -başkasını değil- dövmek için kamçı zincir filan satılıyor ama mevsiminde gitmek gerekiyormuş.)

 
IMG_6591 2
IMG_6604 2
IMG_6473

İlk foto Kharanak'taki döner kuleli camii, ikinci foto Çak Çak'taki Ateşkadeh, son fotoda ünlü badgir (becir) yani sıcak bölgelerde bina içini soğutmaya yarayan rüzgar yakalayan kuleler, antik klima aracı.

 

Verzene / Varzanah Köyü

Sanıyorum wikitravel yazarı ya bunlardan rüşvet almış ya da kendisi bizzat şahsen buralı. Aman kaçırmayın, kesin uğrayın gibi cümlelerin gazına gelip köye gidiyorum ve fakat o da ne?! Köyde bir bok yok, güvercin kulesi filan var tamamen tırt. Etrafını gezeyim diyorum, etrafta da bir bok yok. Bir iki tane tepe, yıkılmış bir Selçuklu Kervansarayı, tuz gölü/çölü (bu fena değil ama uzak), çöl (Yezd’de mevcut). ‘E hani burada İran zebrası varmış?’ diye soruyorum, ‘abi kırk yıl kadar önce vardı, evet’ diye yanıtlıyorlar. 

Kısacası gitmeyin!

IMG_5788 2
IMG_6722

İlk fotodaki sıcak bölgelerde her otuz kilometrede bir bulunan su depoları. İkincisi Varzaneh'teki tuz gölü.

IMG_6745
 

İSFAHAN

İran’ın en turistik ve en şekilli kenti İsfahan galiba. Yalnız kentin ortasından geçen koca nehri kurutmasalar iyi olacakmış. Şimdiye kadar yattığım İranlı ayağı burada tutmuyor, çakal esnaf anında uyanıyor benim yabancı olduğuma. Burada da birisi kentin içinde ve hala faal olan Ateşkadeh ve Ateşgah var. Kentin en şık ve en modern bölgesi Ermeni mahallesi. Buradaki kilise kompleksi oldukça ilginç. İran’ın ortasındaki bir ortodox kilisesinde Katolik fresklerine benzeyen çizimler görmek gerçekten şaşırtıcı.

 
IMG_6813
IMG_6824
 

Kentin Yahudi mahallesinde bulunan bir sürü Sinagog ise kapalı, Yahudilerin çoğu özellikle Ahmedinejat hükümeti sırasındaki ayrımcı dilden korkarak ülkeyi terk etmiş.

Kentin dışındaki tepelere doğru çıkan bir de teleferik var. Müzelere kesin uğrayın. Trajik Çaldıran Muhaberesi'nin betimlendiği nefis bir duvar resmini de göreceksiniz.

 
IMG_6859
IMG_6898

Yahudi Mahallesi oldukça fakir kalmış. İkinci fotodaki mekan ise İsfahan'ın en popüler doogh (ayran) içip baklava yenilen yeri. İçki olmayınca yönelimler de tuhaflaşıyor mu ne?

 

KAŞAN 

Çakma Yezd gibi kent olan Kaşan’da mimariye özel bir ilginiz yoksa pek de görebileceğiniz bir şey yok. Kukla müzesi ilginç olabilir ama sadece bunu görmek için de gitmeye değer mi bilemedim.

 
IMG_6942

İran'da köklü bir kukla kültürü var. Ancak çocuklara izlettiği devasa kuklalardan ben bile tırstım çocuk ne yapsın? Yetkilileri göreve çağıracağım da vazgeçiyorum.

 

Abyane

Ancak Kaşan’a bir şekilde gittiyseniz bu köyü görmekte yarar olabilir. Kaşan’dan buraya giden bir otobüs yok, ancak taksi ile gidebilirsiniz. Snapp uygulaması ise İran’ın olmazsa olmazı, bir çeşit über. Bununla direkman en az yarı fiyatına seyahat edebiliyorsunuz. 

Abyane’de halen antik Pehleviceye benzeyen bir dil konuşuluyor, yani modern Farsça değil, oranın yerel dili. Köy ise tamamen kırmızı evlerden oluşuyor. Köyün dışında yürüyüş parkurları mevcut.

IMG_6953
IMG_6961
IMG_6967

 

TAHRAN

Kent bana İstanbul’u anımsattı. İstanbul derken Bebek, Nişantaşı’nı değil de Mecidiyeköy, Esenler, Güngören gibi yani İstanbul’un yüzde 80’ini oluşturan çarpık ve şuursuz kentleşme örneğini demek istiyorum. Tahran’da ulaşım için kesinlikle metroyu tercih edin, trafikten de uzak durmaya bakın. Kentin belli bir merkezi olmadığı için yürümekten de kaçının zira mesafeler uzun ve yürüyüş tatsız. Arkeoloji, İslam Eserleri Müzesi, Ateşkadeh, Sinema Müzesi, Müzik Enstrümanları Müzesi ve kentin dışındaki Elbruz dağları görülmeye değer yerlerden. Kentin sanat yaşamı da bir hayli renkli eğer ilgiliyseniz. 

 

IMG_5645
IMG_5656
IMG_5681 2

Tahran'daki sokak heykelleri şahane. Film müzesinden çakma Kemal Sunal'lı film. Müzik müzesinden saz örnekleri.

 

TEBRİZ

Soydaşlarımızın yaşadığı kente yukarıda bahsettiğim İran über’i snapp gelir gelmez Tebrizli taksicilerin yaptığı ilk iş bunları dövmek olmuş. Yazının birinci bölümünde bahsettiğim gibi resmi İran politikası Azerilerin Türkleşmiş İranlılar olduğunu söylüyor. Yahu öyle olsa bile şu davranış biçimi bile elemanların ne kadar Türk olduğunu göstermiyor mu?

IMG_5354
IMG_5379

Müze bahçesindeki balballar. Özellikle bir tanesi Hakkari'de bulunan ve menşei bilinmeyen stelleri andırıyor. Foto 2: Kedici teyzeler olduğu sürece umut var demektir. Ne yazık ki İran'ın sokak kedileri genelde insanlardan korkuyor bizdeki durumun aksine.

Tebriz’de en görülmeye değer yerler Arkeoloji müzesi, Amir Nizam Evi (bu aynı zamanda Kaçar Müzesi), pazar, Behnam Evi ve Gök Camii. Kentin biraz dışında (yeni açılan metro ile gidilebiliyor) Şah Goli parkı eskiden solcuların takıldığı restoranıyla da meşhurmuş. Kentin modern kısmındaysa yeni açılan kafeler var. Burada da kentin Ermeni mahallesi daha şık bir görüntü sergiliyor.

IMG_6140
IMG_6788
IMG_6499

İran'daki camiler çift minareli ise Şii, tek minareli ise Sunni olduğunu gösteriyor. Eğer minaresiz ise bir kadın tarafından yaptırılmıştır. İkinci foto Kaçar dönemini yansıtan bir yapıt. İranlı milliyetçiler, bütün o çekik gözlere rağmen Kaçarların Türk olduğunu kabul etmez. Son foto ise müslüman bir hoca filan değil, dünyanın en eski dualarından birisini eden Zerdüşt din adamı (İslamiyetten en az 2000 yıl önceki bir dönemden kalan).

 

SONUÇ

En nihayetinde İran da, halkın çoğunun misafirperverliği, yardımseverliği, turist kazıklamaya kalkmaması, güvenli bir ülke olması, ulaşımın kolaylığı, doğal güzellikleri, tarihi ve kültürü ile  görülmesi gereken ülkelerden biri. Ancak şunları da gözden kaçırmamak gerek: yıllardır islami otokratik yönetim biçimi ile insanlarını baskı altında tutmuş, muhalifleri en sert biçimde cezalandırmış, idam etmiş veya hapislerde yargısız infaza tabii tutmuştur. Bunun yanı sıra hiç de adil olmayan bu düzende, mollalar ve devrim muhafızları zenginleştikçe zenginleşmiş, kendi çocuklarını sürekli şeytan olarak lanse ettikleri ABD’nin üniversitelerinde okutmuş, çocuklarının oradaki kokolu partilerden geri kalmamalarını sağlamıştır (tanıdık geliyor mu?). Bunun yanı sıra Irak’la yaptıkları ve gereksiz yere uzayan saçma savaşta fakir çocuklarını cepheye sürmekten imtina etmemiştir. 

Kadını değersizleştirip ahlak zaptiyesi adı altında namus bekçiliği yaparken kendi ahlakını asla sorgulamayan bu düzen, sokaklarda dilenen bir sürü çocuğun da taciz edilmesini engellememiştir. Zaten islami zihinlerdeki en büyük sorunlardan birisi olan sübyancılık hastalıklı bir unsur olarak buradaki devlet yönetiminde de görülmektedir.

Bu baskıcı düzen içinden sıyrılan ve büyük işler yapan yönetmenlerinin film yapmasını yasaklamış, ev hapislerinde sosyal olarak ölüme mahkum etmiştir. Feminist mücadeledeki kadınların ise hapishanelerde başlarına ne geldiğini duyan bile olmamıştır.

Muhalefet o kadar bastırılmıştır ki şu anda bu düzene alternatif olabilecek hiçbir hareket bulunmamaktadır.

İran’a tabii ki gitmeli ama coşup övmeden önce de üç kez düşünmekte yarar var.

 

Terms & Conditions  |  Privacy Policy

Gezenti 2018 © All Rights Reserved