NOEL NEY LA NOEL? YA DA NOEL ZAMANINDAN KİMİ HİKAYELER

Salt Lake City, sittin sene önce

Alkolizmin şanlı bayrağını gururla taşıyan kadim dostum Benan, orada konuşlanmış olan tayfayı toplayıp bizi bara götürüyor. Bunlar komple Marksist ekonomi okuyorlar orada. Okuyor dediysek doktora yapıyorlar, boru değil. Dünyanın sayılı Marksist iktisat öğretimi veren yerlerinden biri de Utah Üniversitesidir. 

Bar dediğim eşek kadar bir yer. İki katlı ve oldukça geniş. Bizim tayfa da bir süre sonra sağa sola dağılıyor doğal olarak. Ben evde önceden yüklendiğim için kafam yüksek, etrafta kons yapıyorum. Onla bunla laflıyorum...

O zamanlar saçım bayağı uzun, sakal da olmadı mı millete değişik görünüyorum sanırım. Yukarı katta bar taburesinde oturmuş ikiz (o kadar sarhoş değilimdir diye umuyorum) gibi birileri var, bildiğin Kızılderili. Aslında ben ikizi değil de yanlarındaki sülün gibi yerli kızını kesiyordum, sonra bunlar bana bakmaya başlıyor, ben kıza onlar bana derken ortamdaki gerilim artıyor. O sırada beni biri mi ne çağırıyor da uzuyorum hafiften. Ben gittikten sonra olay ortaya çıkıyor ki, bu herifler Utah'a adını veren Ute yerlilerindenmiş, hem de Reis'in oğullarıymış. Reis dediğin oranın feodal Kürt ağası gibi bir şey. Yani maraba çalışsın ben de Las Vegas'ta paraları ezeyim. Neyse, Benan'a benim menşeimi sormuşlar, bize ne kadar benziyor diyerek, Benan da pislik bir biçimde "la zaten Gızılderililer Türktür" diye yapıştırmış, "Ne konuşuyonuz?"

 

Sibirya yöresinden bir Türk şamanı

 

Elemanlar bayağı bir bozulmuş bu lafa, nedense? Türkler Kızılderili desek olacak değil mi?

Olaydan aylar sonra Benan'la süpermarkete gitmiştik. O alışveriş yapıyor ben de boş beleş dolanıyordum ki kasaların orada iki tane uzun saçlı yerli amcayla göz göze geliyoruz. Sanırım bunlar Navajo yerlileri. Adamlar beni görünce heyecanlanıp gel gel yapıyorlar elleriyle. Yanlarına gidiyorum, önce bana sarılıp sonra kol tokalaşması gibi bir hareket yapıp sarılıyor ve akabinde soruyorlar: "Brother, which tribe are you from?" yani "Kardeşim, hangi kabiledensin?"

 

navajocode
codetalkers960

Savaştaki Navaholar

 

"Abi ben Türküm" diye yanıtlıyorum heyecanla.

"Vay!" diye atlıyorlar: "Biz akrabayız lan! Biliyor muydun?"

Olaylar olaylar...

 

Montreal, yıllar önce

Emren (o zamanlar henüz tanışmıştık ama kısa sürede dostluk mertebesine ulaşmıştık), 'haydi sana Çin lokantasında istiridye ısmarlayayım' diyor. Bu gibi tekliflere asla hayır demem, hele ki yanında alkol olma olasılığı yüzde binken. 

E kış gelmiş, hava eksi yirmilerde seyrediyor. Yıllar yılı dağcılık, bayırcılık gibi lüzumsuz işler yapmışlığım vardır ama bu lanetli kentte eksi otuz beş dereceyi gürünce, böyle bir soğuğa karşı saygıda bulunmak için cephe selamı veresim gelmişti. Böyle bir soğukta insanın burun kılları ve kirpikleri donuyormuş meğerse. Bir de gizli tehlike, yürürken kar tabakalarının arasına sinsice sinmiş olan buzlara dikkat etmemiz gerekiyor, yoksa kötü kırmamız içten bile değil.

 

Montreal'de kış keyfi

 

Montreal bok gibi bir yerdir. Hatta zamanın Ankara'sı bile (hem de kentimizde gerçek zamanlı değil, gerçekten Sims oyunu oynayıp içine sıçan şahsa karşın1) bu lanet yere on basardı (şimdi için yorum yapamaya ne hacet, yansın bu Angara!). Metroya giden otobüsü soğukta yirmi dakika beklerdin, otobüse bindikten ve indikten sonra metroya yetişmek için koşardın ama yetişemezdin ve bir on dakika da metro beklerdin. Metro bozulmazsa varacağın yere yürüme süresinde varırdın. Hayır, hava iyi olsa yürümekte beis yok ama...

İnsanları hissiz, yolları çukur, kaldırımları da köpek bokuyla kaplıdır ve orada yaşamak için insanın hiç bir bahanesi olamaz, kendini kandırmak dışında elbette2.

Neyse, yemeğimizi yiyip iki üç şişe şarabımızı içiyoruz. Dışarıda kar çiselemeye başlamış. Bizim kafalar güzel olmuş hafiften, saat de ilerlemiş. Gitme vakti. Kaldırımda kaya kaya ilerlerken idrak ediyoruz ki karınlar yine acıkmış. Her daim karşımıza çıkan kırmızı-yeşil-sarı tabelalı pizzacılardan birini Emren'e gösterip, "gel ben de sana kıymalı pide ısmarlayayım" diye bir teklifte bulunuyorum. Emren şaşkınlıkla "kıymalı pide mi?" diye sormadan edemiyor. Aslında ben de ilk kez bir Kürt pizzacısına giriyorum. Montreal'deki pizzacıların çoğu Pizza Welat veya Pizza Şirwan gibi Kürtçe isimlere sahiptir. Muhtemelen köye yardım diye toplanan paraların bir kısmının cukka edilmesine istinaden İtalyan mozarella mafyasıyla işbirliği neticesinde açılmış olan dükkana giriyoruz. Benden daha az esmer olan çalışan arkadaşlar da bizi bir şeye benzetemeyip, bize Fransızca "iyi akşamlar" diyor.

 

w

 

"Kolay gelsin", diye kestirmeden Türkçe giriyorum, "kıymalı pide var mı?" Beklenmedik bir durum olduğundan elemanlar arızaya geçiyor ve kekeleyerek "yok abi..." diyor. "Neden yok yahu?" diye üsteleyince arkadan yaşça büyük biri çıkıp "talep olmuyor ondan" diye yanıtlıyor gülümseyerek. Sonra bize çay söylüyor: "size peynirli pizza yaptırayım mı?"

Ben de "Yok sağol, canımız kıymalı pide çektiydi, çok da önemli değil" diyerek geçiştiriyorum olayı. Oturuyoruz. Eleman bizi biraz yoklayıp, kısa bir muhabbetin ardından vahim konuya giriyor, "Bakın, siz okumuş yazmış insanlara benziyorsunuz, size önemli bir şey sorabilir miyim?" Emren'le birbirimize bakıp elemana kafa sallıyoruz. 

"Burada yaşanır mı?"

 

02
111
0z8kgltj9smel6c123n

Geçmişten itibaren değişmeyen Türk erkeği kafası ve bunu körükleyen rezillik

 

Bildiğiniz veya tahmin edeceğiniz gibi, Anadolu'dan dünyanın dört bir yanına göçmüş gurbetçiler büyük bir yalan doğurmuş ve yıllarca bu yalanı beslemiş, her zaman da sıcak tutmuşlardır. Gavur illere gittiklerinde oldukça kötü koşullarda, dil bilmeden iz bilmeden yaşamış, normal yaşantılarında asla yapmadıkları 'pis' işleri yapmak zorunda kalmışlardır. Ancak, tatil zamanlarında yurtlarına döndüklerinde kabus dolu yaşantılarını anlatmak yerine, bu gavur illerini ve oradaki yaşantıyı övüp, olayı erkek toplumu için de can alıcı bir hale getirmişlerdir: "gavur kadınlar esmerlere bayılıyor." Yurtdışı görmemiş zavallı insanımız da bu harika hayata, çekici görünme düşüncesine imrenmiş, zaten Osmanlı'nın son üç yüz yılında sürekli körüklenen ve Cumhuriyet dönemiyle zirve yapmış olan, Batıya karşı duyulan aşağılık kompleksinden dolayı da yabancı ülkeleri her zaman yüksekte görme eğilimini içinde büyütmüştür.

Neyse ki bu abimizin kafası çalışıyor da oradaki durumu sorgulamaya almış, bakmış ki anlatıların yüzde doksanı yalan dolan hikaye, ama etrafta kral çıplak diyecek bir kişi bile yok ve tesadüfen karşısına biz çıkıyoruz. 

Kanada pasaportu alıp da orada yaşayan arkadaşım yok gibi. Alan fıyıyor oradan.

Kısacası her anlatılana kanmayın! 

 

hqdefault

Kanadalı ha, hmm

 

Belgrad, daha az yıllar önce

Orada tanıştığım iki elemandan biri beni caz ortamına sokmuştu, diğeri ise 'кафана'ya. Kafana oradaki geleneksel tavernalara verilen isimdir. Bu tür yerlerde rakiya denen erik, ayva, kayısı veya daha fazla türden boğma rakı servisinin yanında, geleneksel Sırp veya Çingene müzikleri dinleme imkanınız da bulunmaktadır.

Oturup bir şişe rakiya söylüyoruz. Tıpkı Yunanca gibi Sırpça'nın da yüzde yirmisine yakını Osmanlıca sözcüklerden oluşur. Nasıl ki Türkçe/Osmanlıca bir sözcük Yunancalaştırılırken sonuna -i eki alıyorsa (çakmaki, kalabaliki, karpuzi gibi...), Sırpça'da bu ek -ya olmuştur. Tabii bunu onlara anlatmak zor oluyor, zira herkes Osmanlıcayı Türkçe ile karıştırıyor. Osmanlıca lügatın içinde yarıdan çok daha fazla kelimenin Arapça ve önemli bir kısmının da Farsça olduğu gerçeğini kabul etmek istemiyorlar: "Biz bu kelimelerin Türkçe olduğunu bile zorla kabul ettik, şimdi Arapça üzerine düşünmemiz gerekiyor, uzun iş."

Neyse, alkol seviyesi arttıkça muhabbet iyice harlanıyor derken bizimkinin eşi arıyor, bu da gürültüden konuşamadığı için dışarı çıkmak zorunda kalıyor. İçeride coşkulu bir müzik. Masanın birinde de dört tane erkek, her on beş dakikada bir aralarındaki elemanın üstünü başını yırtıyor. Bu da kızmıyor, üşenmiyor kalkıp yeni bir tane tişört giyip geliyor ve sahne tekrarlanmaya devam ediyor. Diğer üçü yırttıkları çeri çaputu da kafalarına kollarına filan doluyor. Hepsinin bazuka gibi sarhoş olduğunu söylemeye gerek yok elbette.

 

 

Sonra bizimki yanında bir kızla çıkageliyor. Arkadaşı olduğunu düşünüyorum, içmeye devam ediyoruz. Elemana biraz önceki yırtma olayını soruyorum. Meğer söz konusu şahsın yeni çocuğu olmuş da bu olay buranın geleneksel kutlamasıymış meğerse. Ne kadar ilginç adetler var yahu diye salak salak yırtıcı elemanların olduğu tarafa bakarken kızcağız bana "sarışınlardan mı hoşlanırsın yoksa esmerlerden mi" diye bir soru yöneltiyor. Deminki mallıktan şimdi bu soruya terfi ediyorum karşımdakinin koyu renk saçlarına dönerek. 

"Dürüst olmak gerekirse ben şahsen sarışınlardan hoşlanırım, hatta bilakis onlara karşı feci bir zaaf içerisindeyim. Ama bana takılma, erkeklerin çoğu öyle söylemeseler bile esmerlerden hoşlanır." "Peki" diyor, "Senin ülkene gidersem evlenme şansım nedir?" Hoppala!

"15 dakika içinde!" diye yanıtlıyorum, gözleri büyüyor: "Ciddi misin?" 

"Çok ciddiyim, on beş dakika içinde seni baş göz ederiz." (Tabii bunu söylerken, sırtlan gibi, yamyam gibi olan arkadaş çevrem şöyle bir gözümün önünden resmi geçit yapıp gidiyor. O anda da sakal uzatmaya ve arkadaşlarımla daha az görüşmeye karar veriyorum. Nasıl bir çevrem varmış yahu! Neyse ki alkol zihni açıyor da farkındalığımız artıyor.) 

 

rakija

 

Kız benim bu dürüst yanıtımdan sonra büyük bir sevgiyle ikimize de sarılıp "ne kadar iyi insanlarsınız siz" diyerek kalkıp, sevinçle kopup gidiyor. Ben de bizim elemana noluyoabiya3 gibi bir bakış atıyorum. Açıklıyor...

Bu, telefonla konuşarak dışarı çıktığında, kız da orada bar bar bağırıp, ağlıyormuş. Bizimki telefon konuşmasını bitirdikten sonra kıza "her ne sıkıntın var ise bu kadar üzülüp sinirlenmeye değmez, gel içeride bizimle biraz otur, kendine gel" diyerek kızı buyur etmiş. Meğerse kızın erkek arkadaşı bir sarışınla bunu aldatmış, o yüzden berbat durumdaymış. Bizim bebenin de bunu tanıdığı filan yokmuş önceden.

Ulan bir anda hayır duası içinde kalmışım da haberim yok. Hocam, Ortodoks'un hayır duası Noel'de daha bir caiz midir (bonuslu), yoksa kaza orucu mı tutmalıyım? Ateistler bunu da açıklasın!

 

Lviv, Bitmeyen Noel, iki yıl önce

Lviv'de Noel kutlamaları, arifesiydi bilmem neyiydi derken 15 aralık gibi başlar 15 ocağa kadar da devam eder. Panayırlar kurulur, eğlenceler düzenlenir. Her yerde donuz sosisi, et, sıcak şarap ve kahve kokuları, müzikler, danslar... Berbat derecede kalabalıktır ama. Polonyalılar, yerli turistler ve artık bu taraflarda pek sevilmeyen Ruslar, Beyaz Ruslar, bir de klasik arayışları içerisinde olan tornadan çıkmış gibi tipleriyle zavallı pasaporttaşlarım.

 

Kepazeliğe gel

 

İslamiyet’te zinanın filan değil, aslında domuz eti yeme dışında hiçbir şeyin günah sayılmadığını düşünen bu tür burada açlıkla terbiye olmaya mı çalışıyor anlamadım. Neyse ki bu salaklara hitap eden Türk restoranları var da domuzdan korunuyorlar. Domuz ne yapmış bunlara? Ulan domuz yerine Allah'ınızdan birazcık korksaydınız bu kadar rezil bir millete dönüşmezdik! Domuz dışında her boku ye, karını aldat, yalan söyle, sonra otuz gün oruç, bonuslu günlerde iki sevap, akabinde pırıl pırıl ol ve tekrar günaha koş.

Ana meydanda yanımda bir takım sarışınlarla İngilizce konuşarak ilerliyoruz, gece yarısını geçmesine karşın ortam yine kalabalık ve sarhoş dolu. Bizim patlak İngilizcemiz sarhoşa mükemmel geliyor olmalı ki kenarda piizlenen bir çift yandan laf atıyor: "England, England?" diye.

 

marry2

 

"La yok! / Noup!" diyorum yürümeye devam ederek, "Türk!" ("ü"yü vurgulayarak tabii). Ve biraz zaman geçince bu tepkimden dolayı karanlığın içinde oluşan bu derin sessizliği bozuyorum, arkamı dönerek: "Ya siz?" 

Heyecanla "England!" diye atılıyorlar.

Yazık lan, içim parçalanıyor. "Kusura bakmayın" diyorum hayıflanarak, "sizin adınıza çok üzgünüm." İngiliz bu boru değil, Fransız'dan bile kötü neredeyse. Üç saniye süren sessizliğin ardından anırarak gülme sesleri gelince derhal fikrimi değiştiriyorum: "Yok yok. Fransızlar daha berbat. Bunlar en azından kendileriyle barışık. Ne bok olduklarını biliyor." 

 

Peki ya biz?

 

Paylaşım için

GÜNEY AMERİKA’DA NE İZLEMELİ

Gittiğim yerlerde iki şeyi yapmaya özellikle dikkat ederim: varsa orada çekilmiş/orayla alakalı veya oralı bir yönetmenin filmini izlemek, bir de orada yazılmış veya orayla ilgili bir roman okumak.

Bu minvalde Güney Amerika'ya seyahat etmek isteyenler için bir film inceleme listesi gibi bir şey yaptım. Tabii bunlardan bazılarını izlemek biraz güç gelebilir, baştan uyarayım. Sonra demedi demeyiniz.

İyi seyirler!

 

 

URUGUAY

El Viaje Hacia el Mar (Uruguay genelinde izlemek için ideal bir film)

http://www.imdb.com/title/tt0326357/?ref_=fn_al_tt_1 

Denize Yolculuk diye çevirebileceğimiz bu film, bir grup Ankaralı gibi adamın hayatlarında ilk kez denizi görmek için yaptığı yolculuğu anlatıyor. İşin komiği elemanların yaşadığı köyün okyanusa olan mesafesi. İçinizi ısıtacak filmlerdendir.

 

viaje
tupamaros

 

Başkent Montevideo'da ise Costa Gavras'ın Sıkıyönetim filmini izlemek elzemdir. Gerçek bir olaydan yola çıkan film, Latin Amerika'nın en kayda değer kent gerilla örgütü Tupamarolar'ın, ABD tarafından kalkınma danışmanı adı altında arka bahçesine yolladığı CIA'in işkence uzmanlarından Mitrione'yi (filmdeki adı Santore) kaçırmasını anlatır. 2010-2015 yılları arasında Uruguay başkanlığı yapmış Jose Mujica, Tupamaroların eski liderlerindendi.

 

 

BREZİLYA

O Homem que Copiava

http://www.imdb.com/title/tt0367859/?ref_=fn_al_tt_1

Ülkenin bence en şahane ve köklü kültürüne sahip kenti Porto Alegre'ye yolunuz düşerse izlemek için Fotokopici Adam filmi idealdir. Brezilya sinemasına özgü örgüsel anlatım ve kentte gezinen kamera ile nostaljik anlar da yaşamak mümkün.

 

o-homem-que-copiava-cartaz

 

Cinema, Aspirinas e Urubus

http://www.imdb.com/title/tt0373760/?ref_=fn_al_tt_1

Amazonlara doğru yolculukta Bonelli'nin ünlü çizgi roman karakteri Mister No'nun sıkı dostu olan Otto Kruger tipli bir Alman'ın mecarasını anlatan Sinema, Aspirin ve Akbabalar II. Dünya Savaşı sırasında geçer. Nazi askeri olmak istemeyen bir Alman'ın, savaşa çok uzak bu ülkede bile, Alman olmasından dolayı karşısına çıkan zorluklar ve verdiği hayatta kalma mücadelesi.

 

 

O Som ao Redor

http://www.imdb.com/title/tt2190367/?ref_=fn_al_tt_1

Recife'de Komşudan Sesler olmasaydı Recife'yi boş beleş bir turist gibi gezebilirdiniz. Yüksek güvenlikli elit mahallesinin yanındaki favela, zenginlik ve sefalet. Komşunun sesini duyuyor musunuz?

 

51t4jBBnlTL._SX342_
recif

 

Tropa de Elite

http://www.imdb.com/title/tt0861739/?ref_=fn_al_tt_1

Cidade de Deus

http://www.imdb.com/title/tt0317248/?ref_=nv_sr_1

Rio'da (ki bence pek ala Sao'ya da uyuyor), Özel Tim ve bizde nedense Tanrı Kent diye gösterilen ama doğru tercümesi Tanrının Kenti olan filmleri izlemek iyi olur. Eduardo Galeano'nun aktarımı ile 1993'te Candeleria Kilisesi önünde yatan elli sokak çocuğunun sivil milislerle otomatik tüfeklerle taranması ya da başkenti ziyarete gelen bir yerli şefinin, kimi zengin ailelerin çocukları tarafından canlı canlı yakılması ki savunmalarında şefin, 'dilenci olduğunu sandıklarını' söylemişlerdir ve sonuç beraat. Ki sadece bu iki kısa örnek bile Brezilya kanunları ve polisi ile ilgili biraz fikir vermiştir.

 

tanrıkent

 

O Palhaço

http://www.imdb.com/title/tt1921043/?ref_=fn_al_nm_1a

Selton Melo'nun Palyaço filmi 1970'lerde geçiyor. Yeri yurdu ve kimlik kartı olmayan Benjamin'in iki hayali vardır, bir ev ve ideal bir kadın.

 

palhaço

 

***

Elbette ki Brezilyalı kült yönetmen Glauber Rocha'nın filmlerine de dikkat çekmek isterim. Özellikle son cangaçoları anlatan filmleri favorilerimdendir.

 

limpiao

Eric Hobsbawm'a göre sosyal haydutlar olan Cangaçoların en ünlüsü Limpiao

 

PERU

Pantaleon y Las Visitadoras

http://www.imdb.com/title/tt0190611/

Amazonya tarafında İquitos'a yolunuz düşerse bir şekilde, Maria Vargas Llosa'nın aynı adlı eserinden uyarlanan Pantalon ve Ziyaretçileri filmini yerinde izlemenizi öneririm. Sanıyorum romanın sinemaya aktarılmış yedi farklı versiyonu mevcut ama Lombardi'nin yönetmenliğini yaptığı 2000 yapımı olan bu eğlenceli ve ağır yergi içeren filmi oralara gitmeseniz de izlemenizde fayda var.

 

pantalon

 

Gerçi 1975 yılında Dominik Cumhuriyeti'nde çekilen filmi de önermek isterdim. Zira bunun yönetmenlerinden biri de bizzat Lllosa'nın kendisiydi. Film içeriğinden dolayı diktatörlük altındaki Peru'da ivedi olarak yasaklanmakla kalmamış, civardaki diktatörlüklerde de gösterimi engellenmiştir. Bu filmi bulmak neredeyse imkansız.

 

Mariposa Negra

http://www.imdb.com/title/tt0496799/?ref_=fn_al_tt_1

Başkent Lima'da, yine Lombardi'nin yönetmenliğini yaptığı Siyah Kelebek filmi favorilerimden değil ama kentin dokusunu daha iyi anlayabilmek için izlenir.

 

KOLOMBİYA

Maria Full of Grace

http://www.imdb.com/title/tt0390221/

Yükselmekte olan Kolombiya sinemasının çıkış filmi olarak adlandırabileceğimiz 2004 yapımı Zerafet Dolu Maria uluslararası kokain dağıtımı işinin pisliklerine odaklanırken filmin bir kısmı Bogota ve yarısından fazlası yanlış hatırlamıyorsam New York'ta geçiyordu.

 

maria

 

ŞİLİ

Machuca

http://www.imdb.com/title/tt0378284/?ref_=fn_al_tt_1

Santiago'da Machuca, Şili'deki 1973 faşist askeri darbesini iki oğlanın gözünden anlatıyor. Açıkçası ben çocuklu filmleri pek sevmem ama filmi de boş geçmek istemedim.

 

machuca

 

Historias de Futbol

http://www.imdb.com/title/tt0119297/?ref_=tt_rec_tt

Futbol Hikayeleri, gerçekten de dört farklı senaryo ile dört kısa futbol hikayesini sunuyor. Yazarlardan birisi bizde pek bilinmeyen ama Latin Amerika edebiyatının en güçlü kalemlerinden Mario Benedetti.

 

 

Bunun dışında kafamı pırıl pırıl yapayım, Şili de neymiş 'en güzeli=sürreali' yaşamak diyorsanız Jodorowsky'nin filmlerine dalın derim. Eleman manyaksı filmler yapmanın yanı sıra Tarot konusunda da uzmandır, keza yazdığı kütük gibi bir tarot kitabı da İspanyolcada mevcut.

holy-mountain-2

Jodorowsky'nin Kutsal Dağ filminden bir sahne

 

ŞİLİ-ARJANTİN

Ya da bu ikisinin arasında kalan devasa Patagonya pampalarına mı gitmek istediniz?

Mi Mejor Enemigo

http://www.imdb.com/title/tt0410316/

İki faşist cuntanın saçma sidik yarışmasını hicveden En İyi Düşmanım (yani bizdeki ‘en kötü günümüz böyle olsun’ hesabı), hem savaş, hem milliyetçilik, hem de faşizm  karşıtı. Gerçi bu üçü birbirine yakın ama olsun. 1978'de neredeyse savaşa tutuşacak olan iki ülkenin, tanrının unuttuğu pampalardaki hak iddiasının saçmalığını en güzel anlatan sahne ise bir tane gauchonun yanlarından geçtiği sahne olsa gerek.

 

 

ARJANTİN

La Patagonia Rebelde

http://www.imdb.com/title/tt0071976/?ref_=tt_rec_tt

Bu kez Arjantin tarafındayız. Patagonya İsyanda anarşistlerin başını çektiği 1921 gaucho isyanını anlatıyor. Dünya sinema tarihinin ender anarşizm yanlısı yapıtlarından olan film aynı zamanda anarşizmin pek bilinmeyen Güney Amerika tarihine de göz atmamızı sağlıyor.

 

Proudhon, Kropotkin ve Bakunin'le Hijos del Pueblo

 

Buenos Aires

Garage Olimpio

Olimpo Garajı ülkemizde de gösterilmişti. Kirli Savaş olarak bilinen diktatörlük yıllarında, işkence ettiği genç kıza aşık olan işkenceci polis ve bir anlamda o yıllar boyunca kaybedilen kırk bin desaparecidosun öyküsü. Kayıp yakınları Plaza de Mayo Anneleri olarak bizdeki Cumartesi Anneleri'ne ilham vermiştir.

 

madre2

 

La Histoira Oficial

http://www.imdb.com/title/tt0089276/

Resmi Tarih, 1986'da En İyi Yabacı Film Akademi (oscar) ödülü almasına karşın değinilmeden geçilmemesi gereken bir film. Faşist cuntanın 1983'te sona ermesine müteakip çekimlerine başlanan ama filmin bittiği 85 yılına kadar yönetmen ve oyuncuların sürekli tehdit alması film sürecinin ne kadar zorlu geçtiğini gösteriyor. Zira filmin konusu, Dersim Kayıp Kızları veya 1915 sonrasında evlat edinilen Ermeni çocukları örneğindeki gibi bizim de çok uzağında olmadığımız bir öykü. Evlat edindiği çocuğun bir önceki filmde sözünü ettiğimiz desaparecidos yani kayıplardan birinin olduğunu ve kocasının da bu katliamların faillerinden biri olduğunu öğrenen bir kadın hakkındadır.

 

Imagining Argentina

https://www.imdb.com/title/tt0314197/?ref_=fn_al_tt_1

Bizde Kayıp Hayatlar diye gösterilen filmde ise Antonio Banderas kayıp yakınlarına dokunarak kayıp bedenin nerede olduğunu gören bir medyum. Film Arjantin yapımı olmasa da izlemekte yarar var.

 

GÜNEY AMERİKA MÜZİK NOTLARI III

EKVATOR

Cuenca adlı kent beklemediğim kadar güzel çıkıyor. Hatta beni öylesine etkiliyor ki bu sakinlik, dinginlik; kentte uzunca bir süre kalmaya karar veriyorum.

Şahane bir mimari doku, neredeyse her yere yürüyerek ulaşım imkanı, kentin içinden akan tertemiz dereler, nehirler. Bişi yapan teyzeler, sıcakkanlı insanlar, huzur dolu bir ortam. Üstelik bir kaç gün içerisinde ortamda bir de caz kulübü olduğunu keşfediyorum, oh ne ala memleket. Negatif olan tek durum ise kulüp her gün açık değil. Ben de mekanın açılacağı günü beklerken, bu arada ne olur ne olmaz diye rezervasyon isteğimi belirten bir e-posta sallıyorum bunlara, ilginçtir hemen yanıtlıyorlar. İlginç dedim çünkü bu lanetli kıtada e-postaya, bırakın kısa süreyi, bir kaç hafta içerisinde yanıt alabilirseniz şanslı sayılırsınız, hatta yanıt alabiliyorsanız çok şanslısınız demektir.

 

IMG_0980
IMG_1051

 

Konser saatinden yarım saat kadar önce mekana damlıyorum ve görevli kıza rezervasyonum olduğunu söylüyorum. Kız beni salona götürüp büyükçe masaları parmağıyla işaret ederek, herhangi bir yere ilişebileceğimi söyleyip uzuyor. Önce mal gibi kala kalıyorum. Sonra biraz toparlanıp masaları süzmeye başlıyorum. Sağda köşedeki masa aile ortamı ki sevmem, yakın sağda çiftler var rahat bırakmak lazım, yakın sol ha keza öyle, uzak solda benim yaşlılığıma benzeyen iki tane uzun saçlı amca var, ahanda ya la!

Amcalarla göz göze gelince başımla hafifçe selam veriyorum, masaya buyur ediyorlar. Adamların her halinden gringo oldukları belli, dolaysıyla İngilizce ‘iyi akşamlar’ dileyerek yanaşıyorum, sonra adımı söyleyip elimi uzatıyorum.

 

IMG_1077

 

Tipimden dolayı olsa gerek, adamlar ne dediğime bakmadan, aksanlı ve berbat İspanyolcalarıyla karşılık veriyorlar tokalaşırken, “Ben Rikardo, bu da Nathan.” Gülümseyip İngilizce “Yani Riçhırd ve Neythın mı?” “Aaa, sen bizim dilimizi konuşuyorsun ne güzel!” diye seviniyorlar. “Eski eşim Amerikalıydı” diye açıklama yapmaya kalkınca hemen atlayıp: “Bizimkiler de öyle, bak bir ortak noktamız çıktı hemen, huhohaaa...” diye ayı gibi anırarak, kahkahayı basıyorlar. Bu saniyeden sonra ahbaplık mertebesine erişiveriyoruz.

Giderek iğrençleşecek olan muhabbetimizin ise devamını anlatmaya gerek yok. Bir yandan sohbet, bir yandan caz, bir yandan alkol... Cuenca candır.

 

IMG_1080

 

Ama genelde Ekvator’da berbat müzikler dinleniyor. Otobüslerde, gerçek bir müzik ülkesi olan komşuları Kolombiya’nın en kötü şarkıları çalınıyor, sürekli dum tıs şeklinde kafa ütüleyen, tekrara bağlayan şarkılar... Bazen kulaklığımı unutuyorum kısa yolcuklarda ve o yolculuk bir anda kabusa dönüşüveriyor.

Aslında Ekvator’un geleneksel müziği pasillostur:

 

 

Bu tür, tipik And Dağları kültürünün yaratmış olduğu müziğin bir yansıması. Benzer ritimleri And Dağları boyunca Kuzey Şili ve Arjantin’den itibaren, Bolivya ve Peru’da da bulabilirsiniz.

 

GUYANA

Boa Vista’daki elçilikte vize başvurusu yaparken bana Müzik Festival’ine katılmak isteyip istemediğim sorulmuştu. Şansa bak demiştim içimden ve tam varacağım gün başlayacak olan festivale derhal akmıştım.

Bu yıl festivalin ikincisi düzenleniyormuş. Gelişmemiş her ülkede olduğu gibi buranın festivalinde de çalışanlar, gönüllüler neredeyse izleyici sayısı kadar. Bunun yanı sıra kimsenin de götünden haberi yok, oradan oraya dolandırıyorlar insanı. Her yere konuşlanmış Bekçi Murtaza’lar vatandaşa zulüm etmek için adeta birbiriyle yarışıyor. Neyse ki bu gibi durumlara şerbetli olduğumdan kısa bir sürede milletin üzerine baskı kurmak suretiyle kafamı sokacak bir yer buluyorum.

 

IMG_2127

 

Festival alanı bir tane yaşlı İngiliz’in, ki ilerleyen dakikalarda herifle bir şekilde tanışıyoruz. Zamanında, ülkeyi boydan boya kat eden o boktan yolu yapan kişiymiş. Dolayısıyla mekanı üç otuz paraya kapatınca da bir şekilde buraya çökmüş kalmış. Hayat işte!

Festival alanının dışında bazı yerli köyleri var, ama savananın bu tozlu yollarında oralara gitmek zul ve zulüm. Zaten uyuyan miskin yerlilerin horultusu dışında köylerde pek ses ve hayat belirtisi yok gibi.

Festival benim için oldukça öğretici bir şekilde geçiyor. Yerli müziği ve dansını yakından izleme fırsatı buluyorum.

Bunun yanı sıra Karayip adalarından gelen bluescular mı dersin, yoksa Brezilya'dan capoieracılar mı, ne ararsan var ortamda.

 

IMG_2140
IMG_2116

 

Capoiera, aslında çıkış olarak 16. yüzyıl Brezilyasında köleliğe karşı geliştirilmiş bir dövüş şeklidir. Bildiğim kadarıyla köleler dövüş olayını çaktırmamak için dans ediyor kisvesine bürünmüşlerdi. Günümüzde iyi bir şekilde yapmak için büyük ustalık isteyen bu dansta, tekme atıyor gibi yaparken en ufak bir hatada karşınızdakinin ağzını yüzünü dağıtmanız olasıdır. Evinizde varsa lütfen küçük kardeşiniz üzerinde denemeyiniz. Bak lütfen dedim.

Ama yine de en bombası burada Hintlilerin danslarını izlemek oluyor.

 

IMG_2143

 

Bir de, tangonun atası olduğunu düşündüğüm klasik samba dimağımı açıyor. Bu görüntüyü yavaş çekimle tango müziği ile dinlersek acaba sonuç ne olur?

 

Sanıyorum Paraguay’a karşı açılan o lanetli savaşın yancılarından Arjantin ve Uruguay, şaşaalı Brezilya kültüründen oldukça etkilenmişlerdi. İspanyolca okunuşu itibariyle ‘ş’ veya ‘j’ sesleri olmamasına karşın Arjantin ve Uruguaylılar, konuşmalarında ‘y’ yerine Portkizce’de bolca bulunan ‘ş’ (veya ‘j’) sesini kullanırlar. İspanyolcadaki ‘sen’ yani ‘tu eres’, bu ülkelerde yerini ‘vos sos’la değiştirmiştir ki bu da Portekizcedeki ‘voce’ye benzer. Genelde Orta Amerika’da kullanılan ‘vos sos’un Arjantin ve Uruguay’da bulunmasını başka türlü açıklamayorum.

Burada her türlü müziği dinledim ama nüfusun yüzde otuzunu oluşturan zencilerin sahne almamasını da oldukça garipsedim. Zira Afrika asıllıların kültüründe dans ve müzik her zaman çok önemli yer tutmuştur.

Ama sanıyorum ne yazık ki zenci halk burada gospelden başka bir şey okumuyor anladığım kadarıyla.

Hakikaten, keşke biri bir gospel okusa da ağlasak.

 


 

GÜNEY AMERİKA MÜZİK NOTLARI II

URUGUAY

Montevideo’da bir takım genç arkadaşlarda kalıyorum. Bazıları öğrenmeye meraklı, müziğimizi soruyor. Hangi birini anlatsam diye düşünüyorum bir an. ‘Bizde her türlü müzik var’ diye kestirip atayım diyorum kendi kendime, sonra ‘bunu nasıl anlayabilirler ki’ diyerek vaz geçiyorum. Çünkü bir çok yönden kültürel beslenmeye o kadar açık topraklarda yaşıyoruz ki adamların dinlediği üç tür (ikisi boktan) müzikle kıyaslayınca bir yandan da onlara acımadan edemiyorum.

 

pascha

Ortaçağ Doğu Roma (Bizans) Musikisi için lütfen tıklayınız: http://www.ec-patr.net/en/sounds_htm/pentecostarion/pascha.htm

 

Hayatı boyunca makarna ve ekmekle beslenmiş birine zeytinyağlı sarma verirsen büyük ihtimalle midesi bulanır, zira ön bilgisi olmadığı için beynin, aynı anda gelen birden fazla değişik tadı algılaması çok zordur. Bu gelişmiş yemeğin tadına anca belli bir gurmelik seviyesine ulaşmış birisi varabilir. Olay, her türlü sanat dalı için de geçerli elbette.

Dolayısıyla sevdikleri müzik türlerine bizde karşılık gelenlerinden bir iki örnekle geçiştiriyorum olayı.

Ertesi gün liman mahallesinin ücra sokaklarını arşınlarken garip bir yer dikkatimi çekiyor. İçeride bir takım devasa enstrümanlar var. Dükkan desem dükkan değil, müze desem çok küçük, kafeye de benzemiyor. İçeri dalıp selam veriyorum. Eleman selamımı alıyor. “Nedir burası?” diye soruyorum, “bir kahve içmem mümkün mü burada, çok güzelmiş mekan?”

Uruguaylılar sıcakkanlı bir millet. Adam beni buyur edip anlatmaya başlıyor. İsmi Gabriel ve içerideki enstrümanların hepsini kendisi yapmış. Çok ama çok ilginç sesler çıkartan müthiş aletler var. Bazılarını çalıyor. Şaşkınlık ve takdirle izliyorum. Fotoğraf çekmeye müsaade yok ama şu linkten fotoğraflara göz atmak mümkün (gerçi daha çok insan fotoğrafı var ama).

 

La Vieja Telita 360m

Gabriel'in mekanını daha yakından tanımak için lütfen tıklayınız: https://laviejatelitamulticultural.blogspot.com/

 

Yalnız adamların uyuzluğu beni bitiriyor. “E kahve..?” diyorum, damağım kurumuş bir biçimde. “Tamam hemen yapıyorum” deyip beni on dakika daha oyalıyor. Bu arada sohbet açılıyor ve politika konuşmaya başlıyoruz. Elbette ki Tupamaro’lardan girip Galeano’dan çıkıyorum. Gevezeliğimi takdirle karşılıyor ve akabinde bizim müziğimizi bilmediğini itiraf ediyor. Konuya hakim olduğu için ona biraz daha detaylı anlatıyorum olayı. Türklerin ellerinde dombıralarla veya sırtlarında yatuğanlarla gelip Anadolu müziğiyle kaynaşmalarını, Osmanlı müziğinin tamamen Bizans müziğinden alındığını ve dolayısıyla bazı notaların Avrupa nota sistemiyle çalınamadığından bahsediyorum hızlıca. Oradan ayrılırken de ona bizim oralardan bir örnek yollayacağıma söz veriyorum.

 

Ali Ekber Çiçek’in muhteşem Haydar Haydar’ı, Orta Asya ve Orta Anadolu’nun kaynaşmasına bir örnek gibi

 

Gabriel mesajımı alır almaz şarkıyı dinlemiş ve çok etkilenmiş olacak ki bana hemen yanıt yazıp, tekrar kahve içmeye çağırıyor. Ama ne yazık ki yola çıkma vaktim gelmiş.

Bu arada Uruguay’ın geleneksel kırsal gaucho müziğinden oldukça farklı biçimyle candombe denilen dans ve müzikleri ünlüdür. Ancak işin ilginç olan, zenci vatandaş sayısı yüzde beşi geçmeyen ülkenin milli müziğinin Afrika müziği olmasıdır.

 

 

PARAGUAY

Uruguay gibi ismini yerli Guarani dilinden alan Paraguay, Uruguay’ın aksine yerli geleneklerini milli övünç kaynağı yapmayı başarmış bir ülkedir. Hemen herkes, İspanyolcanın yanı sıra Guarani dilini de bilir. Tabii bir yandan ne İspanyolca ne de Guaranice konuşan bir çok farklı yerli topluluğu olduğunu söyleyebiliriz ek not olarak.

Geçmiş kültürüne sıkı sıkıya sahip çıkan bu küçük ülkenin müzik ve dansları da oldukça zengin. Amerika kıtasında kullanımı pek de yaygın olmayan arp, geleneksel çalgıları olarak karşımıza çıkıyor.

 

 

Kadınların başlarına koydukları testiyle yaptıkları Galopera adlı dansları ise zevkle izleniyor:

 

 

Tabii bir yandan da Akdenizliliklerini de unutmamışlar:

 

 

Tanıdık figürler derhal göze çarpıyor

 

Hiç turistik olmayan başkent Asunsiyon (Asuncion)’da şans eseri, geleneksel dans ve müzikleri canlı olarak görüp dinleyebileceğim bir restoran keşfediyorum. İçeride az sayıda insan var ama yine de beni sanatçıların önündeki masaya alıyorlar. Belli bir süre sonra adamları tek alkışlayan kişi olarak kalınca, müzisyenlerle sohbet etmeye başlıyoruz. Elemanlardan birisi Türkiye’de bulunmuş, racon bilen de birisi. İstek parçam olup olmadığını soruyor. Eskilerden çalın diyorum. Çalıyorlar. Galopera dansını da yakından izleme olanağı buluyorum. Akrobatik figürler ve denge. Etkileyici...

Yazımızı noktalarken son sözü, Paraguay müziğini, yaptığı albümle ilk kez kayıtlara geçiren büyük usta Herminio Giménez’e bırakıyorum:

 

 

Mi Oracion Azul

GÜNEY AMERİKA MÜZİK NOTLARI I

ARJANTİN

Sanıyorum Arjantin denilince akla ilk, Maradona (Messi, futbol), Che, Eva Peron değil de tango gelir. Ama tangonun, Rio de la Plata yani Plata nehrinin etrafında doğduğunu belirten Uruguay vatandaşları, başkentleri Montevideo’nun da bu bölgede yer aldığına dikkat çekerek tangonun doğum yerinin kendi ülkeleri olduğu iddiasındadır. Bu milliyetçi saçmalıkları bir yana koyarsak bu güzel dans ve müziğin proleter sınıfı veya o zamanlar için alt-tabaka denilen kişiler tarafından icat edildiğini vurgulamak gerek.

19. yüzyılın sonlarında Katolik (ve doğası gereği yobaz) kültür baskısından o bölgede erkeklerin kadınlarla olan ilişkileri sıkıntılıydı. Tabii kadın sayısı da oldukça azdı. Dolayısıyla ilk tango dansçıları yalnızca erkeklerdi.

 

Büyük Usta Carlos Gardel

 

Daha sonraları dans yaygınlaştıkça kadınlar ve özellikle fahişeler olaya iştirak etmeye başlıyor. Mesela fahişeler, dans ettiği erkeğin parası olup olmadığını anlamak için erkeğin bacakları arasından kendi bacağını geçirip topuk hareketiyle adamın keseyi yokluyor ve neticede figürler zenginleşmeye başlıyor. Erkekler arasındaysa tango, kadınları tavlamada yeni bir rekabet kapısı açıyor.

 

Tango ile ilgili söylenecek çok şey var ama biz olayı kısa keselim. Dünyada, tangonun çok popüler olduğu Türkiye’de 1930’larda ilk tango şarkıcılarının kadın olduğunu Arjantinlilere söylediğimde, kürtajın halen yasak olduğu, kadın haklarınınsa özellikle eski yıllarda yerlerde süründüğü bu ülke vatandaşlarında hayret uyandırdı elbette.

 

Seyyan Hanım

 

***

Aslında Akdenizli göçmenler tarafından taşınmış ve daha sonra kısmen değişerek geleneksel hale gelmiş iki müzik ve dans daha var. Bunlardan birisi çakarera (chacarera):

 

Diğeri ise zamba:

 

Yeni arkadaşlarla yaptığımız klişe sohbetlerimizin birinde Arjantin’de kimleri dinlediğim sorulmuştu. O anda aklıma Mercedes Sosa gelmeyince haklı olarak ayıplanmıştım. Ancak sonradan fark ediyorum ki ben O’nu hiçbir zaman bir Arjantinli olarak düşünmemiştim. Nasıl ki Aşık Veysel'i duyduğumuzda binlerce yıl öteden gelen bir ses duyarız, o an Anadolu toprağının kokusunu alırız ve Aşık Veysel için ‘Sivaslıdır’ veya ‘Anadoluludur’ deriz ama ona asla Türk’tür demeyiz. Aynı şekilde Mercedes Sosa'yı duyunca ben de Amerika’nın kokusunu alıyorum. Ama bizim ülkede ve daha bir çok yerde, saçma sapan bir şekilde Birleşik Devletlere verilen isimle alakalı olmayan, buranın yerlisinin, toprağının kokusunu.

Arjantin’in kuzeyi Tucuman’da dünyaya gelen Sosa, bir Diguita yerlisidir.

Cuando Tenga la Tierra / Toprağım Olduğu Zaman (çeviriyi ben yapmaya çalıştım)

Toprağım olduğu zaman
Birlikte savaşacaksın
Öğretmenlerle, çiftçilerle
İşçilerle

Toprağım olduğu zaman
Tohuma söz vereceğim
Hayat tatlı bir salkım gibi olsun diye
Ve bu üzüm denizinde
Bizim şarabımız olacak
Ve ben Şarkı söyleyeceğim...
Şarkı söyleyeceğim...

Toprağım olduğu zaman
Yıldızlara vereceğim
Buğdayın astronotunu,
Ayın karanlık yüzünü

Toprağım olduğu zaman
Cırcır böceğine dönüşeceksin
Neyi söylemek istersen
Söyleyebildiğin bir orkestrada

Toprağım olduğu zaman
Tohuma ant içeceğim
Hayat tatlı bir salkım gibi olsun diye
Ve bu üzüm denizinde
Bizim şarabımız olacak
Ve ben Şarkı söyleyeceğim...
Şarkı söyleyeceğim...

Köylü, Toprağın olduğu zaman
Benim yüreğimdeki dünya bütün dünya olacak
Tüm unutulmuşların arkasından gözyaşlarımızı kurutacağız
Utancın korkusunu
Ve sonunda göreceksin, köylü
Köylü...
Çocuk yapmak için yattığımız gece
Bizim olacak
Köylü, Toprağın olduğu zaman
Ayı cebine koyup yürüyüşe çıkacaksın
Ağaçlarla
Ve sessizlikle beraber
Ve yanımda olan erkeklerle,
Ve kadınlarla
Şarkı söyleyeceğim

 

 

Diğer büyük şarkıcılardan Atahualpa Yupanqui de Tucuman dolaylarında yaşamış, yarı yerli yarı Basktır. Daha sonra aldığı ismi ise Quechua (Keçuva) dilinde 'Çok uzak diyarlardan bir şeyler söylemek için gelen biri'dir.

 

Dilimize uyarlanıp Ferdi Özbeğen ve Mehmet Erdem tarafından da söylenen şarkısı 'At Arabamın Dingilleri'

 

Son olarak yörenin eğlenceli bir topluluğu olan İlya Kuryaki & Valderremas’tan gelen parçayla kısa yazımızı noktalayalım:

 

NOEL HİKAYELERİ

Yıllarca Noel yani Krismıs[1]ve yeni yıl kutlamalarından bihaber veya bunları birbirine karıştırarak yaşamışız. Gerçi nereden bilelim, yaklaşık bin yıllık Hristiyan kültürü olan ve bizzat Hristiyanlığın yayılmasında bu kadar söz sahibi olan topraklar üzerinde yaşayıp da bu kültüre bu kadar yabancı olmak anca bize özgüdür.

 

Ülkemizde, geçtiğimiz yıllarda, kolacıların Noel Baba diye popüler hale getirdikleri insanın bizim yaşadığımız topraklarda var olduğunu bilmeyen/bilmek istemeyen kimi geri zekalıların, karşısındaki amcanın yaşına başına bakmaksızın dövmeye özendirmelerinin afişlerini sağa sola astığını görmüştük. Hatta sembolik olarak şişme Noel Baba’yı bıçaklayan embesil İslamcı faşistleri de[2]... Tabii ki faşistler, Orta Asya Türklerinde bilinen Ayaz-Ata figüründen ya bihaberler veya onu da ‘aslında Noel Baba’yı da biz bulduk’ saçmalığında kullanacakları için şu anda geçiş aşamasındalar.

 

 

 

Neticede yılbaşı eğlencelerinin aslında pagan kültürüyle alakalı olduğu aşikar. İsa’nın ise doğum tarihi oldukça tartışmalıyken, ailecek veya sevdikleriyle yenen Noel yemeği kültürü ise aslında çok da kötülenecek bir durum değil. Bu yemek aile veya arkadaş ilişkilerini pekiştiren ve içleri ısıtan da bir ortam yaratıyor Hristiyan dünyasında. Kaldı ki çocuklara hediye getiren yaşlı bir adamın yapmaya çalıştığı bir şey ne kadar kötü olabilir ki?

 

noel

Filistin'de Noel Baba

 

Neyse konuyu uzatmadan bundan yaklaşık on beş yıl önce başlayan ilk hikayemize geçelim, 25 Aralık’ta Yunanistan’a doğru trenle yola çıkmıştık...

 

ayaz1

Ayaz Ata Slav Kültürüne de geçmiştir

 

TC-Yunanistan Sınır Kapıları ve Köy, 1999

 

Arkamızda oturan iki kişiyi polisimiz ‘siz gelin hele bakayım’ diyerek topluyor. O ana kadar daha çok kendi muhabbetimizde olduğumuzdan adamlara çok da dikkat etmemiştik. On dakika sonra bizim pasaportlar işlenmiş olarak geliyor ama polislerin aldığı elemanlardan ses seda yok. Bir saat geçiyor, kıllanmaya başlıyoruz ama yapacak da bir şey yok. İki saat kadar sonra adamlar geliyor oflaya puflaya. Ne olduğunu soruyoruz. 

 

Adamlar Sivaslıymış.

 

Yani?

 

Yanisi şu, bir kaç gün önce de iki Sivaslı Yunanistan’a aynı yoldan gittiği için polisimiz haklı olarak kıllanmış: “Lan siz Sivaslılar ikişer ikişer Yunanistan’a mı kaçıyorsunuz yoksa?’ başlığı altında bunları sorguya almışlar meğerse. Gerçek desem gerçek, gerçek-üstü desem gerçek-dışı konuşmuş olurum!

 

11

 

Neyse, nihayet trenimiz tekrar yola çıkıyor ve Yunan sınırına geliyoruz. Bu sefer (o zamanın) beton gibi suratlı Yunan polisi bana sardırıyor. Elimdeki Alman vizesine bakıp utanmadan (zira o zamanlar götü çok kalkıktı Yunan polisinin) Almanya’ya mı gittiğimi soruyor. Sakince ‘bilakis senin ülkene gidiyorum’ diye yanıtlıyorum. ‘Bu transit vize’ diye arsızlaşıyor. ‘O elindeki bir Şengen vizesi ve elçiliğine sorduğumda bu vizenin bütün Şengen ülkelerinde geçtiğini söylediler’ diye kestirip atıyorum. Bir bakayım o halde diye geveleyerek gidiyor. Bir süre sonra sırıtarak geliyor. ‘Neden böyle yapıyorsun?’ diye soruyorum dayanamayıp, ‘It is political’ diye sırıtmaya devam ediyor: ‘Welcome to Greece!’

 

Gerçekte Atina’daki anarşist yoldaşlarımla buluşmaya gittiğimi bilse böyle söyler miydi acaba diye kendi kendime sorup ben de sırıtmaya başlıyorum.

 

s4

 

Bu sırada bizim trenin geri döndüğünü büyük bir şaşkınlık eşliğinde idrak ediyoruz. Yani orada treni değiştirecekmişiz ve Yunan tarafının treni bizi saat 19:00 sularında gelip alacakmış, zira Türk sınırındaki bekleme yüzünden bir öncekini kaçırmışız iyi mi! 

 

Saat henüz 15:00 suları ve açız. Çantaları oradaki kafenioyo[3]ya bırakıp köyde dalıyoruz. Her yer kapalı, sokaklar bomboş. Yunan alfabesini okumaya çalışarak, acaba yiyecek satan bir yerler bulur muyuz ümidi ile sokaklarda dolanıyoruz. Hava soğuk, üstüne üstlük ayaz da var. O sırada gözümüze ‘Taverna’ yazan bir tabela ve içinde sobanın yanında ısınmakta olan bir kadın çarpıyor. Işıklar kapalı olmasına rağmen açlığın verdiği cesaretle içeri girip selam veriyoruz; yine de çekinerek kadına dükkanın açık olup olmadığını soruyoruz. Kadın bizi buyur ediyor. Sobadan nefis bir ısı yayılmış içeriye. İçimiz ısınınca dolaptan biraları kapıp yanına da köfte, salata, beyaz peynir, hazırda meze filan ne varsa söyleyip piizlenmeye başlıyoruz. 

 

Bir, iki, üç şişe derken alkol seviyemiz yükseliyor. Bir yandan tavernanın sahibesi de güzel müzikler çalıyor. Bu rahatlıkla coşup bizimkileri korkutmaya başlıyorum: ‘lan bizim eşyaları patlatıp trenle kaçmasınlar, hahaha...’ ‘Üstelik tren geçerken görüyoruz ki tam o anda trenin içinde bizim eşyaları giyiniyorlar hehe...’ Ben gülüyorum ama diğerleri bana katılmıyor nedense. O sırada büyük bir gürültü ile bir tren geçiyor yanımızdan. Camdan bakakalıyoruz...

 

‘Aha!’ diye ayağa fırlıyorlar. ‘Çantalar da, tren de gitti!’

 

greece-train

Çuf çuf çuf

 

‘Olum manyaklaşmayın, bizim trenin gelmesine daha saatler var. Ayrıca bırakın çantaları giderse gitsin. Dönerse senindir, dönmezse hiç senin olmamıştır’ desem de bir türlü sakinleşmiyorlar. Hesabı ödeyip kös kös kafenioya dönüyoruz. Çantalar tabii ki orada ve giden tren de sikik bir banliyö treni çıkıyor elbette ki. 

 

Neticede bitkin bir şekilde çöküp yaşlı amcalarla beraber soğuk ortamda Noel’in anlam ve önemini idrak etmeye devam ediyoruz.

 

Sevilla’da Donmak, 2011 yılı

 

Kordoba’dan Sevilla’ya kiraladığımız arabayla geçiyoruz. Beş kişi biz, Portekiz’den yine arabayla gelen Umut-Pınar ve oğulları Poyraz da kadroya eklenince sekiz kişi oluyoruz. Aralık ayının 24. günü. Metin bizi şahane ortama sokacağı vaadiyle kandırıp yürütmeye başlıyor. Yakın yer dediği için arabaları almıyoruz. Akşam olmuş, hava soğumuş. Ortada inin ve cinin top oynaması insanı feci halde kıllandırıyor. Yürü Allah yürü. Ayaklarımız toynak oluyor yürürken. Ulan bu kadar yürütülür mü insan? Tabii ki yanlış hatırlıyormuş rotayı. Sonunda boş ama büyük bir bulvar gibi bir yerlere varıyoruz, şaşırıyor. ‘Burasının cıvıl cıvıl olması lazımdı? Ama neden kimse yok? Neden her yer kapalı?’

 

1324461132_0

 

Haydi Metin neyse de o zamanki İspanyol olan eşinin de mi haberi yok? O ana kadar yorum yapmayan Sandra bu gün Krismıs gibi bir şeyler geveliyor. Hay ...! Kardeşim bunun bir standardı yok mu, 25 mi 24 mü bir karar verin artık! Ayrıca sen buranın vatandaşı değil misin, bizi niye zamanında uyarmıyorsun da sokaklarda telef ediyorsun?

 

Kısacası biz göt gibi dışarıda dururken herkes ailesiyle oturmuş sıcacık evinde yemeğini yiyor, sohbetini ediyor. Koca alanda açık tek bir yer bulmaya çalışıyoruz. Normalde bir bira çakıp iki tapas atsak ucuza doyacağız ama ne mümkün? Bir iki açık tapasçı da özel gün hesabı özel menü oluşturmuş, bildiğin çoban köklemesi var menüde de. Morallerimiz bozuluyor, akabinde boş boş birbirimize bakmaya başlıyoruz: şimdi ne yapacağız diye? Otele dönmeyi de yemiyor gözümüz, o kadar yürüdükten sonra.

 

Neyse ki soğukkanlılığını kaybetmeyenler çoğunlukta. Kadın ve çocukları bırakıp sağa sola dağılıyoruz ve nihayetinde açık bir Çinli bakkal bulup giriyoruz. Şişelerce ucuz şarap, peynir, jamon (domuz pastırması), bayatlamış ekmek, tatlı niyetine bir kaç çikolata ve gözümüze çarpan bir kaç ıvır zıvırı da alıp yakınlardaki banklara çöküyoruz. 

 

Sofra mükellef oldu diyemem ama köpek gibi titreyerek de olsa arkadaşlarımızla kazaen geçirdiğimiz nur topu gibi bir Noel yemeği anımız çıkıyor ortaya. Ne diyeyim, bizi bu duruma düşüren Hristiyan camiası utansın!

 

 

Dün, Barselona

 

Dört Beyaz Rus, Bir Ukraynalı, İki Litvanyalı ve bir de Rusya doğumlu İspanyol’un olduğu Noel yemeğine davetliyim. Ulan hani Ortadoks Ruslar İsa’nın doğumunu Ocak’ta kutluyordu? Artık takip edemiyorum bu hikayeyi arkadaş, bırakıyorum.

 

IMG_2393

Sofra buna benziyordu

 

Yemeği düzenleyenler benim yaşlarda olduğundan tipik bir Sovyetik sofra kurmuşlar, yemekte: kürk ceket giymiş balık (cелёдка под шубой)Rus salatası (cалат оливье)patatesli tavukfırında karnabaharlı patates ve vinagret (винегрет); içecek olarak da elbette ki votka ile pet şişede ucuz Rus birası. ‘Ee...’ diyorum, ‘Ирония судьбы[4]’yi bugün mü izliyorsunuz?’ ‘Yok, biz onu yılbaşı gecesi izleriz’ diye yanıtlıyorlar. Gerçekten de bu Sovyet yapımı romantik-komedi bence yılbaşı gecesi evde izlenecek en güzel filmdir.

 

 

Bana yemekleri açıklarken en çok ilgimi çeken, bizim Rus salatası ve kimi beyinsizlerin (anti-komünizmden gelen hikaye ile) Amerikan salatası dedikleri şeyin aslında Rusya’da 19. yüz yılda Olivier (okunuşu ‘olivye’) adlı bir Fransız tarafından bulunduğu bilgisi oluyor. 

 

Sonra da, malzemeleri almak için kentte eski Sovyet ülkelerinin yiyeceklerini satan yegane dükkana gittiğini ve bugün orada yaşadığı olayları anlatmaya başlıyorlar. 

 

Alışveriş yaparken dükkana Ermeni tipli biri giriyor ve sağa sola bakmaya başlıyor. Sonra eski Sovyetler’de Kafkasya taraflarının ilginç alkollü içkisi olan Tarhun’u görüp eline alıyor. Şişeyi elinde evirip çevirip sonra da dükkan sahibi Gürcü kadına soruyor: ‘Bu kaliteli bir Tarhun mu?’ diye. Bir çok sınır komşusunda olduğu gibi Gürcü ve Ermeniler arasında da gizli bir hırlaşma olduğundan Gürcü kadın yanıtı yapıştırıveriyor: ‘Öyle olmalı, çünkü Ermenistan yapımı değil.’

 

tar

Tarhun

 

Ermeni eleman bu yanıttan rahatsız olmuş gibi görünmüyor. Tam tersine kadından, elindeki en iyi çikolatayı vermesini istiyor. Kadın bir kaç paket çıkartıyor ama adam ısrarla ‘en iyisi’ diyor. ‘Hediye olacak.’ Kadın bir kaç tane daha çıkartıyor ama adam tatmin olmuyor: ‘Çok güzel bir kadına hediye edeceğim. Bak en iyisi diyorum.’ Kaş göz yapıyor. Kadın da en sonunda pes edip, ‘en iyisi budur’ diye şekilli bir paketi çıkartıp adama veriyor.

 

Adam da çikolatayı alıp kadına hediye ediyor.

 

Hepimiz kahkahayı basıyoruz. Sonra merakla hikayenin devamını soruyoruz, kadının tepkisini...

 

‘Bilmem’ diye yanıtlıyor eleman. Bizim alışveriş bitmişti, durmanın bir anlamı yoktu. 

 

Pis pis sırıtıyor bunu söylerken.

 

 

Dipnotlar:

[1]Farklı dillerde Christmas, Navidad olarak adlandırılan Noel İsa'nın doğumu olarak lanse edilse de 24-25 Aralık çok eski bir pagan kutlama geleneğidir.

[2] http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/22859/_Noel_Baba_yi_bicakladilar_.html

[3] Yunanistan’da alkol de servis eden kıraathane türü yerler.

[4] http://www.imdb.com/title/tt0073179/Kaderin Cilvesi adlı enfes yılbaşı filmi.

 

Paylaşım için

YUNAN MACERALARI II

ATİNA ELEFTERİOS VENİZELOS HAVAALANI

 

I.

 

Midilli’ye gidecek olan uçağın kalkmasına daha dört saat var ve saat gece iki. Havaalanında bir saatlik bedava internet kullanımı hizmeti verdiklerinden bilgisayarların ve rahat koltukların olduğu yere oturup ayağımı uzatıyorum, belki uykum da gelir, bir kaç saat kestiririm diye umutlanıyorum internete girerken. Ne var ki kısa bir süre sonra yakınlarıma Amerikan İngilizcesi konuşan bir lavuğun gelmesi ile umutlarım suya düşüyor; zira adam telefonda bir çok vatandaşı gibi umarsızca ve höykürerek konuşuyor. Herife pis pis bakmam da fayda etmeyince oradaki yegane barımsı yere doğru seyirtiyorum, gerçi bir yandan da hiç uykum yok.

 

‘Çipuro’ diyorum adama. İki tane marka gösteriyor bana. ‘Sen seç’ diyorum, ‘tatlı veya anasonlu’ olmasın ama. ‘Çantali’ markalı olanı veriyor. Bardağa doldurup demlenmeye başlıyorum...

 

Emektar iphone, 2007'de ilk çıkan modeli

 

Yanımdaki koltuklarda insanlar uyuyor, etrafta kimseler yok. Düşüncelere dalıyorum. Bir saat sonra ortamdaki insan sayısı artmaya başlıyor. Yakınlarımda uzanmış olan bir çift uyanıyor. O sırada gençten üç erkek bir de kız etrafımızda dolanmaya başlıyor. Tipleri aşırı itici. Pis pis bakıyorum bunlara ne ayaksınız gibilerinden, bir yandan da bıyıklarımla oynuyorum. Bana bakıp yanımdaki yeni uyanmış çifte yaklaşıyorlar.

 

‘Polis’ diyor uzun saçlı uzun boylu olan. ‘Kimlik.’ Çift şaşırıyor, ‘Ne kimliği, burası AB değil mi?’ Küçük bir tartışma çıkıyor aralarında, yok ‘önce sen göster kimliğini’, yok ‘buna ne hakkınız var’ vs... Neticede polis görevini yapıp, insanları huzursuz ederek uzaklaşıyor. Pasaportumdan dolayı müdahale edecek bir durumum olmadığından çifte doğru polislerden ne kadar iğrendiğimi gösteren bir hareket yapıyorum. Bu dört zibidi bir kaç kişiyi daha rahatsız edip ortadan yok oluyor.

 

Bana dokunmamalarının tek nedeni ise büyük bir ihtimalle, gece 3:00’te uyumak yerine psikopatça bıyık burarak çipuro içen tek kişi olmam. Yani yüzde yüz Yunan olduğuma kanaat getiren bu faşist zihniyetten alkolün koruyucu etkisinin yardımıyla kurtulduğumu anlayıp Dionysos’un şerefine kadehimi kaldırıyorum.

 

P1070906

 

Sonra çiftin yanına gidiyorum.

 

‘Ne istiyor bu lavuklar?’

 

Adam anlatıyor. Yüzlerinden düşen bin parça, belki hayatlarında ilk kez polis tarafından kimlik tacizine uğramış, hem de kız arkadaşının yanında. Aksanından elemanların Fransız olduğunu anlıyorum. Biraz sohbet edip ‘Yunanlılar iyi insanlardır, fazla takılmayın bu tiplere’ diyorum. ‘Polis her yerde böyledir, huzur kaçırırlar’ diye ekliyorum. Kos’a gideceklermiş, dolayısıyla bunlara Kos’la ilgili bir kaç tüyo veriyorum. Özellikle Kos’un insanını daha bir övüyorum.

 

Benim nereli olduğumu soruyorlar ve şok oluyorlar. Yunanlıları koruyan bir Türk, aynı zamanda Fransız’a da iyi davranıyor! 

 

Huyum kurusun, her zaman ezilenin yanındayımdır.

 

II. 

 

Paris havaalanı duty freesinde güzel bir Martinik romu bulup almıştım (alkolle ilgili son yazımda rom maddesi de vardı https://gezenti.biz/index.php/2019/09/22/nerede-ne-icilir-orta-amerika/). Zira Martinik’de romun kralını yaparlar. Kasadaki kadın paketi yaparken mühürlemeye gerek yok demişti. Ama Atina havaalanında otururken sürekli anons yapıyorlar sıvı taşıma kuralları ile ilgili. Dolayısıyla bir bokluk çıkacağı çok netti.

 

Kafam da hafiften iyi olmuş. Güvenlik geçişinde görevliler ‘ama bu rom açık poşette’ diye itiraz ediyor. Faturayı çıkarıp ‘bakın Paris’ten daha yeni indim, halbuki denyo Fransızlar Atina üzerinden Midilli’ye gittiğimi de biliyorlardı’ diye açıklama yapıyorum kibarca. Romu kaptırmak istemiyorum elbette ki. Adam anlayışlı davranıyor, faturayı inceleyip beni kapıya yolluyor, oradaki görevli kadın kabul ederse size romu iade ederim diyor. Teşekkür edip kapıya gidiyorum. Kimse yok. Yandaki bankoya durumu anlatıyorum oradaki kadın, ‘görevli ile içkiyi alıp getirin yardımcı oluruz’ diyor. ‘Eyvallah’ deyip geri dönüyorum. Deminki elemana diyorum ‘bizim kapıda kimse yoktu yandakine sordum o da sizi çağırıyor.’ Adam da ‘ama sen öbürüne soracaktın’ diye oyalamaya çalışıyor. Diyorum ‘ne fark eder kardeşim, öbür kadın da aynı şeyi söyleyecekti zaten.’

 

Bir tane kağıt çıkarıp bir form dolduruyor, bu arada başka bir çift de benimle aynı durumda, onların alkolünü de ekliyorlar forma, başka bir görevli formları alıp bizi kapıya doğru götürüyor. Yolda yürürken forma bakıp bana ‘Türk müsün?’ diye soruyor, ‘soyadın Aslan’. Meğerse bir arkadaşı varmış, ‘Aslanidis’ diye. Derhal ‘arkadaşın Pontuslu mu?’ diye soruyorum. Şaşırıyor ve bana ‘siz de mi Pontus diyorsunuz? Oralı olduğunu nerden anladın?’ diye soruyor. ‘Pontus lafını kimse kullanmaz aslında’ diyorum. 'Bu arada -idis/-itis bildiğim kadarıyla ‘oğlu’ demek, yani Aslanoğlu. Gerçi Pontus Rumcasında -itis eki aidiyet anlamı da verdiyor galiba...' Adam verdiğim  bu bilgilere sevinip çabucak işimizi görüyor, içkilerimizi teslim edip gidiyor.

 

Bütün gün zerre uyumadan Midilli semalarına doğru uçuşa geçiyorum, kanımda alkol, çantamda rom ve kafamda türlü anılarla...

 

FRANSIZLAR NEDEN İNGİLİZCE KONUŞAMAZ?

Çok eski bir geyiğimizdir. Hatta en az, Haliç'in dibinde altın var geyiği kadar eski. Haliç'in dibinde pislikten/boktan başka bir şey olmadığı ortaya çıktı ama hala Fransızların İngilizce ile olan dertlerini bir türlü anlayamadık/anlatamadık. Gerçi üç yüz yıl boyunca Fransıza özenir, bu özentiyi de Cumhuriyetle beraber kompleksli bir halde vatandaşın beynine sokarsan olacağı buydu. Konuşmayacakları dili öğrenen tuhaf bir toplum bunlar öyle mi?

 

Aslen Fransa bir tarım toplumudur. Tarım toplumu deyince şekilli oldu biraz, bildiğin köylü desek daha anlaşılır olacak gibi. Bizdekinin aksine tarımı öldürmeyip, yıllar içerisinde AB’yi besleyen en büyük tarım üreticisi konumuna gelmiştir, üstelik sanayideki gelişimlerinden de geri kalmamışlardır.

 

Fransız burjuva-köylü gerilimini Godard, Maoculuk zamanlarında yaptığı Haftasonu filmiyle vermiştir (1)

Fransa’nın ilköğretim seviyelerindeki İngilizce eğitimi bizimkinden çok da farklı değildir. Bu yalnızca Fransa’da değil bütün Güney Avrupa’da benzerdir. Aslında Kuzey Akdeniz kıyılarında İngilizcenin yaygın olarak konuşulabildiği bir ülke yoktur. Bu dil öğrenmeme işi sanki biraz da tarihsel süreçle ilgili diye düşünüyorum. Geçmişinde imparatorluklar kurmuş, birçok yeri işgal ederek buralarda yaşayan milletlere kendi dillerini zorla empoze ettikleri için kendileri başka bir dil öğrenme gereği duymamışlar gibime geliyor. Yıllar içinde de bu ülkelerde dil öğrenme konusu bir çeşit tembelliğe dönüşmüş gibi bir düşünce içerisindeyim.

 

Politikacılarına bak vatandaşını al(ma)

 

Günümüzde ise dil öğrenmenin ilk şartı bunu istemektir. Hiç kimseye zorla bir dil öğretmezsin. Zorla öğretmeye çalıştığın dil asla akıcı olmaz, olamaz.

 

***

 

Paris’e ilk gidişim yıllar önceydi, o zamanlar Paris’te yabancılar değil Fransızlar yaşıyordu genelde. La Haine filminde gördüğümüz berbat polisinden sokaktaki vatandaşa kadar kime soru sorduysam bana dilleri döndüğünce İngilizce yardımcı olmaya çalışmışlardı. İkinci gidişimde ise özellikle Paris merkeze yabancılar doluşmuş, çalışanlar turistlerden bezmişti. Bu da dünyanın yeni kanayan yarası, yakında turistik yerlerde, göçmen düşmanlığı kadar nefret dolu bir turist düşmanlığı peyda olursa şaşırmayın derim. Dolayısıyla başta esnaf olmak üzere, kimse kendisine adres bile sorulsun istemiyor. Bu değil İngilizce, Fransızca olsa dahi.

 

La Haine (2)

 

Neyse, hikayemiz şöyle başlıyor: Disney’den aktarma yapıp Fransa’nın güneyine doğru giden treni yakalamak için Paris Garına gitmem gerekiyordu sabahın köründe. Bileti internetten almıştım ve bunu bir şekilde biniş kartına dönüştürmeliydim. Fransızların en kötü özelliklerinden birisi uyuz ötesinde bir yavaşlığa sahip olmalarıdır. Kontuarlara bakıyorum, sıra dağları taşları aşmış. Makinelere yöneliyorum yarısı bozuk, diğerlerinde de sıralar var. Neyse şansımın da yardımıyla yarım saat kadar bekledikten sonra biniş kartımı alıp koşturuyorum, zira tren gelmek üzere.

 

Ben koştururken bir anons geliyor. Anons tabii ki Fransızca ve ortalıkta bir tane bile görevli bulamazsınız neler döndüğünü sormak için. Trenin numarası bendeki numaradan farklı. Sanıyorum trenleri birleştirmişler zira upuzun bir tren geliyor. O anda millet panikle trene doğru, illa kendi vagon kapısından binmek için koşturuyor birbirine çarpıyor filan. Sonuçta tren bir tane kardeşim, hangi kapıdan binersen bin değil mi?

 

Atlıyorum bilmem kaçıncı vagona. Benim vagon önlerde bir yerlerde olmalı diyerek yürümeye başlıyorum. Yürü yürü, vagonları aş aş yol bitmiyor. Biraz daha yürüsem Disney’e kendim varacağım neredeyse. Derken kafe-bar vagonuna ulaştığım zaman henüz kahvaltı bile yapmamış olduğumu idrak ediyorum. Bardaki adama “ön kafe sivuple” diyorum kibarca, önümüze fırsat çıkmışken bir orospu kahvaltısı (3) yapalım da midemize bir şeyler girsin. Adam da gülümseyerek kahveyi hazırlıyor ve aksanımdan yabancı olduğumu anlamış olacak “here you go” diyerek kahveyi bana takdim ediyor.

 

Eurostar-bar2

 

İngilizceyi duyunca atlıyorum hemen: “İngilizce biliyorsunuz, ne hoş” diyorum. “Ben Brötönyalıyım, bizim orada İngilizce konuşmak yaygındır” diye karşılık veriyor. “Yaw” diyorum biniş kartımı çıkartarak “benim vagon nerdedir ki acaba?” Karta bakıyor ve “Ooo, daha yolun uzun. Bu arada bunun validasyonunu yapmış mıydın?” diye soruyor, “yoo, o ne ola ki?” diye safça karşılık veriyorum. Meğer binmeden önce biniş kartını başka bir makinede onaylatmam gerekiyormuş yoksa cezası varmış. Ne bileyim la ben, yabancıyım olm! “Endişelenme ben hallederim” diyerek sinsice yaklaşan kondüktöre durumu izah ediyor, kondüktör de durumuma ses etmiyor. Teşekkür ettikten sonra adama “sana saçma bir klişeden bahsedeceğim” diyorum.

 

“Sadece bizim ülkede değil başka bir sürü yerde de yaygın olan bir düşünce var, bilmem haberin var mı? Fransızlar bildiği halde İngilizce konuşmazmış,  bununla ilgili ne düşünüyorsun?” diyorum, ağzı bir karış açılıyor. “Hayatımda böyle saçma bir şey duymadım” diyor. “Bir insan konuşmayacağı bir dili neden öğrensin ki!”

 

***

 

Genelde kaba bir ırkçılığın, yabancı düşmanlığının ve gericiliğin hakim olduğu güney Fransa’da ise İngilizce konuşabilen birilerine rastlamanız oldukça zor. Çat pat konuşanlar ise “İngilizcemiz çok kötü” diyerek genelde konuşmak istemiyor. Onları konuşturabilmek içinse, pratik yaparak dilin gelişebileceğini vurgulayarak ikna etmek gerekiyor. İkna iletişimin şartlarındandır. Zaten başka türlü kızlara nasıl yazacağız kardeşim, Fransızcamız yok işte. Ortak anlaşma zemini yaratmak gerekiyor ki dünya barışına ufak da olsa bir katkımız olsun.

 

***

 

Konuyu çok da uzatmaya gerek yok. Fransızlar bildiği halde değil, aslında bilmedikleri için İngilizce konuşmaz. Aksanlarından utanırlar ve bence yerden göğe kadar haklılar. Berbat bir aksanları vardır ki kötü konuşmada İtalyanlarla yarışırlar. O yüzden, karşısındakinin İngilizcesini daha iyi bulmuşsa ağzını açıp sıçıp batırmaktansa konuşmamayı tercih eder. Bunu da genel olarak Fransızlığından filan değil köylülüğün getirdiği utangaçlığından yapar. O yüzden karşımızdaki insanı İngilizce bildiği halde konuşmak istemeyen kibirli, ukala ve antipatik bir Fransız gibi görmek yerine önce ne olduğunu anlamaya çalışmalı, ona göre de muamele çekmeli.

 

Herkese de hak ettiği bir biçimde davranmakta yarar var. Utangaç bir Fransıza kibirli yavşak muhabbeti çekmemek gerek. Yavşağı ise itin götün sokmak.

 

Tabii her şeyin öncesinde ise kendini bilmek yatıyor. 

 

-------

Dipnotlar:

(1) Godard'ın 1967 yapımı filmi. 24. dakikasında traktör süren köylünün 'Enternasyonal' marşını söyleyerek başlayan sahnesinin devamında (biz olayı görmeyiz ama hızla gelen bir spor araba traktöre çarpar ve sürücü genç olay anında ölür) şöyle bir diyalog vardır: Köylü "Sizi burjuva köpekleri!"

(Ölen adamın sevgilisi) Genç Kız "Seni gidi köylü müsveddesi. Sevdiğim adamı öldürdün. Git ahırında yaşa! senin cebin delikken bizim paramızın olmasını çekemiyorsun değil mi?.." diyerek nefret kusmaya başlar. En son traktöre küfreder. Köylünün yanıtı "Ben ve traktörüm olmasa Fransa açlıktan kırılırdı."

(2) La Haine, 1995. Yön. M. Kassovitz

(3) Kahve ve sigaradan oluşan Fransız kahvaltısının argomuzdaki adı

MİDİLLİ’DE TÜRK DÖVMEK

 

Daha önce bıraktığımız, kalbimizin yarısı ve karaciğerimizin tamamını geri almak üzere, Metin’le Ayvalık’tan Midilli’ye doğru yola çıkıyoruz. İlk kez 2009 yılında ‘No Border’ kampına katılma amacıyla gittiğimiz adada pis bir klasik yaşayarak, alkol-gezi-sohbet konulu şeytan üçgeninde eylemlere pek iştirak edememiştik (kofti anarşizm). Nerede akşam orada sabah, yok efendim şu köyde panayır varmış, öbür kıyıda çıplaklar kampı varmış, ver uzoyu-çipuroyu derken serkeş bir hayat, sefil bir varoluş sergilemiş; ancak güzel dostluklar kazanmıştık.

Vardığımızda çantaları bu güzel dostların evine atıp, geberiyormuş gibi, derhal alkol alımına başlıyoruz. Elemanlar da rembetikocu, bizi akşama çalacakları tavernaya davet ediyorlar, belirtilen saatte davete icap ediyoruz ama kafalar hafiften güzel olmuş.

 

Bizim bebeler

 

Bir yandan içerken bir yandan masamız kalabalıklaşıyor, yeni insanlarla tanışıyoruz. Muhabbet şahane. Bizim çalgıcılar da Yunanca-Türkçe ortak olan şarkıları çalmaya başlıyor. Nedeni ise Türkiye’den gelen turist sayısında patlama yaşanması. Tavernada bir masa dolusu pasaporttaşımız var. Bunlar sanki daha önce hiç Türkçe müzik duymamış gibi şarkılara anırarak eşlik ediyor, abuk subuk danslar sergiliyorlar. La havle diyerek bakmamaya çalışıyorum. Ta ki yaşlı bir dilenci amca içeri girene kadar.

Kendi ülkende yapamayacağın şeyi başka ülkede yapmayacaksın, seyahat ahlakı bunu gerektirir.

Dilenci olsun olmasın herhangi birine, hele de yaşlı bir kişiye, terbiyesizlik yapamazsın. Adamın önüne raks ederek geçip yolunu kesemezsin. Metin Midilli’ye daha çok geldiği için öncelik onun. Yunanlı arkadaşlarımız önemli değil filan diye bizi yatıştırmaya çalışıyorlar ama ayıp denen bir şey var. Metin adamları kibarca uyarıyor ama idrak yoksunu bu şahıslar hörleyince hışımla yanlarına gidiyorum, hala yanıt vermeye çalışıyorlar, eğleniyoruz diye bir şeyler geveliyorlar. “Eğlenecekseniz adam gibi eğlenin!” diye bağırıyorum. Artık normal yol bittiği için bundan sonra yola yumruklarla devam edeceğiz; ama yanıt vermiyorlar.

Bu sırada yaşlı amca usulca yanıma gelip bir anda kolumu öpüyor ve mekanı terk ediyor. Şaşkınca oturup Metin’e olayı anlatıyorum, aynını bana da yaptı diyor.

***

 

P1060846

 

Tanrının sevdiği kulları olmalıyız ki ertesi gün ‘Uzo Festivali’ başlıyor. Şansa bak! Akşam olunca arkadaşlarla damlıyoruz. Onlar yine çalgı çengi işinde olacak, bize de içmek düşecek. Böyle iş bölümüne can kurban.

“Metin bizim en sevdiğimiz uzo X değil miydi?” diye soruyorum, zira yirmiye yakın uzo markası stant açmış ama bizim marka yok ortalıkta. “Onların götü kalkmış” diye yanıtlıyor, en pahalı uzo markası olmuş. O yüzden beleşe uzo dağıtmaca yok demek ki, kapitalizmin gözü kör olsun.

Biz de madem öyle, yeni keşiflere yelken açalım diyerek bütün uzo markalarından içiyoruz en güzelini bulmak için. Gerçi dördüncü kadehten sonra nasıl ayırt ettik, nasıl özellikle iki tane marka üzerine karar kıldık oraları tam hatırlamıyorum ama tanrı ağız tadı vermiş demek ki bize.

Bir yandan içip bir yandan dolanırken usta bir tavlacı olan Metin hemen dikkat kesiliyor. Zira ortalığa dört beş tane masa koymuşlar, üzerlerine de tavla. Oradaki hostes kızlara olayın ne olduğunu soruyoruz. Tam anlatamıyorlar, dolayısıyla patronlarını çağırıyorlar. Yunan nüfusunun yüzde yirmisinin sahip olduğu gibi Nikos ismine sahip patronları “burada tavla oynarsanız size birer tane hediye ve çekiliş için bilet vereceğiz” diyor. Nasıl yani? Yalnızca oynamak yetiyor mu? “Yenmek yenilmek önemli değil, önemli olan katılmak” diyor. Çekilişte büyük ödül bu tavlalardan biri ve en iyi uzolarımızdan oluşan bir koli.

Metin’le karşılıklı oturuyoruz. Hemen birer tane küçük hediyeyi ve piyangolarımızı takdim ediyorlar. Tavla oynamayalı yıllar olmuştu, hiç sevmediğim bir oyundur, asabımı bozar. Demek ki o gün bilmeden aşkta kaybedecekmişim. Tek oyunda Metin’i mars ediyorum, kalkıyoruz.

 

P1060827

 

Biraz da müzik dinleyelim diye oradaki amfiye oturuyoruz. Bir Metin gidiyor uzo almaya bir ben. Sıra bana gelince artık ahbap olduğumuz uzocu ablaların yanına gidiyorum. Birazdan kapatacağız diyerek bir tane peti boşaltıp içine uzo doldurup elime tutuşturuyorlar. Artık nasıl bir itibarımız varsa ortamda?

Bu rezilliğe tanık olan, ablaların arkadaşı olduğunu düşündüğüm biri laf atıyor. Konuşmaya başlıyoruz. Sonra bir kaç kişi daha katılıyor sohbetimize. Özellikle bir tanesi bildiğin Halit Ergenci. Sakal makal aynı. ‘Suleyman’ diyerek dalga geçiyorlar elemanla. Bu sırada konu konuyu açıyor, ahbaplık seviyemiz ileri düzeye yükseliyor derken asıl adı Thedoros sahne adı Lampsas (meğer soyadıymış) olan elemen bana aniden hiç beşten fazla kişi tarafından dövülüp dövülmediğimi soruyor. İnsan şaşırınca daha bir dürüst olurmuş ya, "valla güzel dayak yedim ama beş kişiden sonrasını saymaya fırsat bulamadım işin açığı" diyorum içtenlikle, "hem de birden fazla olmak üzere..." O kadar şaşırmışım ki, nasıl bildiğini sormayı geçtim "sen de mi?" diye soramıyorum bile... Neyse ki sırtıma pat pat vururken o da içten bir itirafta bulunuyor da göt gibi kalmıyorum ortada: "üzülme dostum" diyor "ben de çok yedim." Böylece adı konmayan derin dostluğumuzun da başlangıcı oluyor bu küçük hikaye. Hatta o derece ki, bizi evlerinde misafir ediyorlar bir kaç gün. Biz de keriz değiliz, anında çöküyoruz.

***

Tavla yarışması (?) çekilişi sonucu gece yarısı açıklanacaktı. İki bileti de alıp gidiyorum, Metin nedense olaydan çok emin, “kesin bana çıktı, ödülü al gel” diyor, ‘ruhunu iki dakkada şeytana mı sattı da bu kadar emin bu herif’ diye düşünerek stanta yaklaşıyorum. Tahtaya bir takım numaralar yazmışlar. Elbette ki en alttaki numaralara bakıyorum eski bir amortici olarak. "Tabii ki amorti bile" yok diye hayıflanıp geri dönüyorum. Hostes kız o anda yanımda beliriyor, güzellik karşısındaki her şuursuz erkek gibi ben de salak salak sırıtıyorum. “Numaranıza bakabilir miyim?” diye soruyor. Ne diyeceğimi bilemediğimden, "ya, pek bir şey çıkmamış sanırım" diye gevelerken “Nasıl çıkmamış? En büyük ödülü kazanmışsınız işte!”diyerek elimdeki numarayı işaret ediyor!

Hayatımda herhangi bir çekilişte, kurada, şans oyununda hiç bir şey kazanamamış biri olarak şok oluyorum: gerçekten benim bilette yazan sayı en üstte, bakmadığım yerde kocaman yazıyor. İnanamıyorum! Sonra toparlanıp arkadaşları filan topluyorum, törenle hediyelerimizi takdim ediyorlar. Woody Allen’ın Sleeper filminde güzellik kraliçesi seçildiği anda yaşadığı duyguya benzer bir şey yaşıyorum sanki...

 

f3fb31b79e10c374afeb6524ab73c0fa

 

Uzo Midilli’de içilir...

İkisi hariç verdikleri bir kasa uzoyu orada eşe dosta dağıtıyorum. Aylar sonra, evimde demlenirken, rakı bitince bunlar aklıma geliyor. Birini açıp bardağa dolduruyorum ve bir yudum alıyorum: Bu ne lan??? Bir yudum daha, olmuyor, tükürüyorum. Berbat bir şey bu. Hemen netten Metin’i arıyorum: “Oğlum biz galonlarca uzoyu nasıl içmişiz lan?” “Abi ben de bir iki denedim gurbet ellerde ama içilecek gibi değilmiş” diye yanıtlıyor. Moğol ayragından sonra içtiğim en kötü içkilerden biriymiş de haberimiz yokmuş. Büyük konuşmayayım ama çok zorda kalmazsam bir daha ağzıma sürmeyi düşünmüyorum. Belki Midilli’de, zira başka yerde o tadı yakalayamıyoruz.

***

Midilli kentinden zar zor bir araba kiralayıp Selanik’ten iki ahbabımın işlettiği Kafeneio Leonidas’ı bulmak üzere yollara düşüyoruz. Herkes herkesi tanıdığı için arkadaşlar yolu tarif ediyor, anladığımız kadarıyla resmen tanırının unuttuğu bir yerde olmalı. Gerçi dolanarak, yolun keyfine vararak, köylere girip çıkarak ilerliyoruz, o yüzden ne kadar ücra olursa bizim için o kadar iyi.

Yunanlıların genelde telefon açmama, e-postaya iki ay sonra yanıt verme gibi güzel alışkanlıkları olduğu için çat kapı gitmemiz yadırganmıyor elbette. Hemen çipurolar, mezeler çıkıyor ve akabinde öğlen rakısına oturuluyor. Sonra diğer elemanlar da damlamaya başlıyor. Bunlardan biri yine ilk geldiğimde tanıştığımız ahşap ustası ve heykeltıraş deli Yorgo, özlemişiz keratayı. Şimdi de buzukiler, utlar, curalar beliriyor ve cümbüş başlıyor.

Akşama doğru müsaade isteyip kalkıyoruz, çünkü uğramamız gereken bir yer daha var.

İkinci durağımıza ilk kez 2009’da gittiğimde “işte” demiştim arkadaşlara “dünyada gerçekten huzur bulduğum tek yer! Çünkü Söğütdalı 2003’te restore edildiğinden beri yersiz yurtsuz kalmıştım.”

 

P1060873

 

Bu mekana yalnızca orayı bilenler gidiyor, yani bizler gibi anarşistler veya solcu, çer-çapulcu tayfası filan. Oturuyorsun ve önüne direk harikulade mezeler gelmeye başlıyor alkol eşliğinde. Hiç bir şey söylemene gerek yok! Çıkarken de gönlünden ne koparsa onu ödüyorsun. Olay yalnızca bununla kalmıyor, muhabbetin kralı da orada!

İçeri giriyoruz, eşi önce beni hatırlamıyor ama gelin diye işaret ediyor. İçeride eski dostum uzandığı yerden doğruluyor ve beni görünce yüzünde güller açıyor, tabii benim de. Sarılıyoruz. Gece yarısına kadar sohbet ediyoruz. Nerede kalıyorsunuz diye soruyorlar, biz kem küm edince de oradaki minderlere yatırıp üzerimizi örtüyorlar. Bir yandan dalgaların sesi, bir yandan rüzgarın soluğu, uykuya dalıyoruz...

***

Midilli kentine döndüğümüzde Metin’in Türkiye’den arkadaşları ile buluşup kafede laflamaya başlıyoruz. İkindi vakti Yunanlılar uykuda olduğundan kafede bizden başka bir Türk çift daha var. (Sevişmek gibi) yapacak daha iyi bir işleri olmadığı için bizi dinlemeye başlıyorlar ve büyük ihtimalle beyin mıncıklaması geçiriyorlar çünkü o saatte yine içtiğimiz için sohbetimiz ağır politik ve saykodelik bir hal almaya başlıyor.

Bu sırada bir başka Türk çift bizi görüp “Aa, burda da Türkler varmış” diyerek bir anda fotoğrafımızı çekiyor.

Sigortalarım atıyor: “Ne yaptığınızı sanıyorsunuz siz?” diye çıkışıyorum. İzinsiz bir biçimde birinin, hele de benim fotoğrafımın çekilmesi saygısızlığın dik alasıdır. Diğerleri araya girip ortamı sakinleştirmeye çalışıyor. Fotoğrafımızı çeken salak da özür dileyip derhal fotoğrafı siliyor ve hızlıca yoluna gidiyor.

*** 

Dönüşte feribotta Metin’e “Başardık” diyorum, “Midilli’de Türk dövmemeyi başardık.”

Haydi bunu kutlayalım.

 

2013 SODENKULA FİLM FESTİVALİ

Haziran, Beyaz Geceler Zamanı

 

Havaalanından çıktığımızda bizi sert bir rüzgar ve soğuk hava karşılıyor, akabinde derhal kalınları giyiyoruz. Boru değil, yaz ayı bile olsa kutup dairesinin içindeyiz, sıcaklık öğlen on sekiz-yirmi, akşam beş-on. Ama insanlar bizim kadar kötümser değil. Tişörtlerle gezip barların bahçesinde soğuk bira içerek yaza merhaba diyorlar. 

 

Bira içmeyi bıraktığım ve hava da buz gibi olduğu için bir Jameson patlatmak istiyorum, tabi ki buzsuz. Bu isteğim barmenin hoşuna gitmiş olacak ki tek parasına dubleyi basıyor. Üçüncü kadehte ise level atlamış olacağım ki triple uzatıyor. Ben de gıyabında kadehimi onun ve tüm iyi yürekli barmenlerin şerefine kaldırıyorum.

 

 

Gittiğimiz bar yörenin en sıcak ortamı. Fin halkı NŞA zinhar konuşmazken, kafaları buldukça iletişime geçme isteği ile coşuyorlar adeta. Ama gel gör ki o kadar alkolden sonra iletişim ne mümkün? Ne dediklerini anlamak için akla karayı seçiyoruz. Bu arada masaya devrilenler ayrı bir husus. Aklımda kalan bir diğer görüntü ise sokaklarda sabaha karşı (gerçi orada yazın hiç gece olmuyor ama) sarhoş Finlilerin tıpkı ‘Yaşayan Ölülerin Dönüşü’nde olduğu gibi yalpalayarak, tam birer zombi gibi yürümeleri. Neyse ki zararsızlar.

 

***

 

Ertesi gün kasabayı keşfe çıkıp, aslında Film Festivali için burada olduğumuz için, program almak, gideceğimiz filmleri belirlemek amacı ile ortamı kolaçan ediyoruz. Filmlerde pek bir bok yok. Kasaba da çok küçük olduğundan yarım saat içinde her yerini öğrenmiş olarak huzura eriyorum. Bu arada iki tane pizzacı tespit ediyoruz. Finlandiya’da, hele böyle unutulmuş bir yerde olduğundan bunlardan en azından birinin bizim memleketten olma olasılığı yüzde bin diye kaba bir tahmin yürüterek içeri dalıyoruz: “Merhaba, kolay gelsin.”

 

julkisivu-kesalla-2016

 

İçeride en az benim kadar esmer çocuklar var ama suratıma mal mal bakıyorlar. “Yok mu Türkçe bilen?” diye sorumu ısrarla yineliyorum, zira o kadar olasılık hesabı yaptık, yanılma payı yok. Nitekim bir tanesi utana sıkıla çıkıp kırık bir Türkçeyle “abi biz Kuzey Iraktanız” deyince bir Rojbaş[1]yolluyorum kitleye. Elemanlar bir anda seviniyor, o sırada mekan sahibi olduğu belli olan adam içeriden beliriyor ve koca bir “hoş geldiniz” diyor. Hele bir de neredeyse akraba çıkacak gibi olunca yüzünde güller açıyor. “Misafirimsiniz” diyor “her gün gelin, hep gelin, daima gelin”. Tabii uğrarız diyoruz. Uğruyoruz da nitekim. Biliyoruz ki gurbet el zordur, dayanışmak lazım güzel insanımızla (kötüsüyle değil elbette, onlar ki başlarına taş yağsın, kıçlarında güller açsın).

 

sodankylä
soden

 

Festivalin adı ‘Gece Yarısı Güneşi’, kurucular arasında elbette ki Aki (Kaurismaki) Abimiz var. Ne var ki araç amacı aşıyor ve gündelik hayat-alkol-sohbet üçgeninde çok sayıda filme gidemiyoruz ne yazık ki. Ama daha iyisi oluyor, kopuk bir filmden sahneler yaşıyoruz sanki. Zira evinde kaldığımız eleman bizi yüzen saunasına davet ediyor (Bu arada adam atom mu fizik profesörü mü neymiş). Yol arkadaşım Ülke ile buna bir anlam veremiyoruz önce. Nasıl yüzen sauna lan? Baya yüzüyormuş meğer. Böyle motoru filan da var. Eleman kasa kasa birayı, votkayı, şampanyayı yüklüyor ve açılıyoruz gece on ikide nehrin ortasına, anadan üryan ve kızlı erkekli. Tek sıkıntımız suyun kaldırma kuvveti ve beş santigrat derece olan hava sıcaklığı. Sıcacık saunanın içinde ver alkolü ver, sonra çık ve buz gibi nehre atla. Kalp krizi riski olduğundan önce Ülke’nin atlamasını bekliyorum, bakıyorum ölmüyor ben de atlıyorum ve satırlarımdan anlaşıldığı üzere ben de ölmüyorum. 

 

Gerçekten müthiş bir olay. Müthiş olan ölmemek değil, sıcak topların soğuk suya değme anı elbette ki. 

 

9
7

 

Derken Ülke ile Etnografya müzesine gitmeye karar veriyoruz. Yürürken, yol üzerinde orada olmaması gereken bir şey mi görüyoruz veya harita ile çelişen bir durum mu vardı tam hatırlamıyorum ama cebimizdeki haritayı çıkartıp salak salak bakmaya başladığımızda yanımızdan geçen iki kız önce bizi süzüyor sonra da yardım teklifinde buluyor.

 

Aslında gideceğimiz yer Laz labirenti gibi bir yerde, düz git, köprüyü geçince sağa dön ve ilerle. O kadar! Yine de ayıp olmasın diye haritada gösteriyoruz ‘buraya gitmek istiyoruz’ gibilerinden. Kızlar daha önce harita görmemişler gibi boş gözlerle haritaya bakarak gak guk ediyorlar. Bizim şaşkın bakışları görünce de ‘ya aslında biz de buranın yabancısıyız’ diyerek gevelemeyi sürdürüyorlar.

 

Dayanamıyor ve ‘O zaman biz size yardım edelim’ diye atlıyorum, ‘Nereye gitmek istiyordunuz?’ Ülke de durum karşısında kendisini tutamayıp makaraları koyuveriyor. Kızlar da derhal uzaklaşıyor tabii... Yine sıçıp batırarak bir tanışma fırsatını daha tepiyoruz ama ne yapsaydık ki? Kedi ve ciğer hesabı, zaten çok da güzel değillerdi avuntusuyla sırıtarak yola devam ediyoruz. 

 

 

8

Gece 03:00 suları

Geleli 4-5 gün olmuştu. Yine bir sohbet esnasında ren geyiklerinden açıyor konu. Oranın halkı “Ne kadar salak hayvanlar bunlar” deyince sıkı hayvan dostları olarak hemen müdahale ediyoruz, “hayvana öyle demeyin, ayıptır”. “Yok yok” diye üsteliyorlar, “gerçekten geri zekalılar. Siz de dikkat edin.” Ülke ile birbirimize bakıyoruz anlamsızca. Ertesi gün de araba kiralayıp çevreyi keşfe çıkıyoruz. Rovaniemi kentindeki turizm ofisindeki kız da üç beş sohbetten sonra aynı konuyu dillendiriyor: “Aman ren geyiklerine dikkat edin, bu kadar embesil bir hayvan daha görülmemiştir.”  

 

Finlandiya’nın sembollerinden olan bu sevimli hayvanla Finlilerin arasında ne geçmiş olabileceğini tartışıyoruz ve o anda fark ediyoruz ki o ana kadar ren geyiğini pek de yakından görmemişiz.

 

10

 

Dünyanın en saçma sapan yerlerinden biri olan Noel Baba köyüne uğruyoruz. Gerçekten süper zırva bir yer, tamamen tüketim ve alışveriş mantığı üzerine kurulu. Vatandaşımız Demreli fakir Aziz Nikola, nam-ı diğer Santa Klaus burayı görse büyük ihtimalle kusardı.

 

Untitled

 

Dönüş yolunda birden bire üç tane ren geyiği fırlıyor yola. Hızlı gitmediğimiz için duruyoruz. Hayvanlar mal gibi yolun ortasında duruyorlar. Bir iki kornaya basıyoruz tık yok. Dışarı çıkıyoruz, hiç oralı değiller. Hayır yolun ortasında bok mu var arkadaşım? S.ktir git ormanda takıl işte mis gibi. Burada araba çarpar. Yok, anlamıyorlar. Dikilmeye devam.

 

Ren geyiklerinin gerçekten de geri zekalı olduklarını üzülerek idrak ediyoruz. Ama çok sevimli keratalar. Özellikle boynuzlarındaki tüylerle.

 

6
5

 

Son durağımız bir başka dil ailesi grubumuzdan uzak akrabalarımız olan Laponlar. Köye geldiğimizde ‘şamanizm acaba burada da mı öldü?’ sorusuyla dalıyoruz ortama ama ne yazık ki bir kez daha idrak ediyoruz ki olay burada da turistik olmuş, ayağa düşmüş. Lapon kılığına girmiş Finli teyze güpegündüz Alman turist kazıklıyor.

 

Ayıp mı? Belki.

 

Belki de turist hak ediyordur bu muameleyi.

 

Paylaşım için

Terms & Conditions  |  Privacy Policy

Gezenti 2018 © All Rights Reserved